پورتال فرهنگی مذهبی قران فارسی

ا گسترش روزافزون فن آورى هاى نوین اطلاع رسانى و جایگاه و منزلتى که استفاده از آن در بین مخاطبین خود اعم از مخاطبین عادى و یا تخصصى پیدا کرده است، ضرورت پرداختن به محمل هاى جدید اطلاعاتى توسط تولیدکنندگان اطلاعات بیش از پیش به چشم مى خورد. فزونى لحظه اى اطلاعات، تنوع درخواست ها، ظهور شیوه هاى جدید تبادل و تعامل اطلاعات، گسترش صنعت ارتباطات و شبکه ها، رفتن به سوى جامعه الکترونیکى و دنیاى دیجیتال را اجتناب ناپذیر کرده است. در این راستا دست اندرکاران تولید نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى به منظور اشاعه مفاهیم و معارف قرآن کریم در سطوح مختلف جغرافیایى (ملى، منطقه اى و بین المللى)، کاربران (تخصصى و عادى)، رده سنى (کودکان و نوجوانان، جوانان و بزرگسالان) و گرایش (آموزشى و پژوهشى) در چند ساله اخیر دست به اقداماتى شایان توجه زده اند و در طول ده ساله اخیر با حضور در نمیاشگاه هاى بین المللى قرآن کریم و یا نمایشگاههاى استانى نسبت به عرضه محصولات خود اقدام کرده اند و هم اکنون مى توان چنین ادعا کرد که استفاده از محصولات فرهنگى تولید شده مؤسسات و شرکتهاى یادشده جایگاهى در سبک هزینه خانواده هاى ایرانى باز کرده اند و مورد استقبال قرار گرفته است. ولى بنظر مى رسد با توجه به موارد و نکاتى که در پى به آن اشاره مى شود مشکلاتى فراروى تولیدکنندگان این حرفه در کشور وجود دارد که اگر توسط دستگاههاى مرتبط موضوعى به آنها به درستى پرداخته نشود رسیدن به بن بست حتمى است و براى خروج از آن، که ضرورتى اجتناب ناپذیر است انجام دادن اقداماتى که اشاره مى شود حیاتى است.

اگر به تولید نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى بصورت سیستماتیک نگریسته شود لازم است چرخه اطلاعاتى زیر در سطح ملى، منطقه اى و بین المللى همواره مورد توجه تولیدکنندگان قرار گیرد.

در شرایط کنونى نقش اکثر مؤسسات و شرکت ها، در شناخت نیازهاى استفاده کنندگان به عنوان محورى ترین محصولات رایانه اى در شرایط کنونى بسیار کم رنگ است. شناسایى نیازهاى استفاده کنندگان و تعیین روش تقرب آنها به نرم افزارها و گروه هاى سنى و نیز رده هاى تحصیلى گوناگون در سطح ملى و فراملى به عنوان کارى پژوهشى، مورد توجه اکثر دست اندرکاران قرار نگرفته است. دلایل عمده این بى توجهى را مى توان چنین بیان کرد:

الف ـ مؤسسات فاقد نیروهاى پژوهشگر متخصص براى رفع این نیازها هستند.

ب ـ انجام پژوهش مستلزم صرف وقت و هزینه است و غالب مؤسسات توانایى انجام آن را ندارند.

ج ـ مؤسسات ضرورت انجام پژوهش در این زمینه را احساس نکرده اند.

د ـ پاره اى از مؤسسات و شرکتهاى تولیدکننده نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى، مؤسسات انتفاعى هستند که با هدف فروش کالا و کسب سود بیشتر و تنها نزدیک به زمان برگزارى نمایشگاه بین المللى قرآن کریم تشکیل مى شوند (و گاه غیر رسمى و غیر ثبتى) و پس از حضور در نمایشگاه و کسب پول، تعطیل مى شوند. این گونه شرکتها کلاً به فکر اشاعه مفاهیم قرآنى نیستند و صرفا به تولید نوعى کالا که به زمان کمترى نیازمند باشد و تجارت آنرا دنبال کند و سود بیشترى عایدشان کند، مى اندیشند.

ه ـ شناسایى نیاز مخاطبین در گروه هاى سنى و تحصیلى مختلف، بالطبع رویکرد شرکتها را به سمت و سوى تولید محصولات متنوع با نیازها سوق مى دهد که براى تحقق بخشیدن به آنها اعتبارات مالى کلانى نیاز است که اکثریت شرکتها توان تهیه و انجام آن را ندارند.

و ـ هزینه هاى تولید اطلاعات در محیط الکترونیکى سنگین است لذا شرکتها به سوى تولید محصولاتى روى مى آورند که اطلاعات الکترونیکى شده آن توسط مؤسسات و یا دستگاههاى دیگرى تولید شده است و آنها از طریق قانونى و یا غیر قانونى، نسبت به استفاده از آن اطلاعات بسنده مى کنند.

ز ـ هزینه تولید محصولات براى مخاطبین فراملى هزینه هاى سنگین دیگرى نظیر ترجمه آثار را دربر دارد که کمتر مؤسسه اى به تهیه و پرداخت آن هزینه ها قادرند.



ادامه مطلب


نوع مطلب : قران در اینترنت، 
برچسب ها : ز این رو مى توان چنین نتیجه گرفت که تولید محصولات رایانه اى در حوزه علوم و معارف قرآنى توسط اکثر شرکتها یا دوباره کارى است و یا سلیقه اى و بطور نظرى و بدون پشتوانه پژوهشى صورت گرفته است. به عنوان مثال دهها نرم افزار در زمینه چگونگى قرائت و تجوید و تفسیر قرآن کریم (که در بسیارى از موارد اطلاعات آنها یکى است و فقط در طراحى صفحات گرافیکى و یا امکانات جستجو و به عبارت دیگر بهره گیرى از تکنیک هاى نرم افزارى مختلف متفاوت است) تولید مى گردد ولى در بسیارى از زمینه ها بویژه تولید نرم افزارهاى قرآنى موضوعى، داراى فواصل خالى تولید فراوانى هستیم. به عبارت دیگر در تولید محصولات رایانه اى در حوزه علوم و معارف قرآنى، شرایط لازم است که تولیدکننده مهندس قابلى در حوزه علوم رایانه اى باشد تا محصول تولید شده رغبت استفاده از آن را در کاربران فراهم کند و شرط کافى و لازم، احاطه آن موسسه به علوم و معارف قرآنى است؛ که تلفیق این دو باهم محصولى جاودانه مى آفریند که هم در شکل و هم در محتوا جایگاه ویژه خود را در اذهان مخاطبین خود ایجاد خواهد کرد. در این جا نقش دستگاههاى متولى و سیاستگذار، نقش کلیدى و انکارناپذیر است. دستگاه هایى که مسئولیت سیاستگذراى، برنامه ریزى، نظارت، کنترل، هدایت، ارزیابى و ارزشیابى اینگونه فعالیت ها را در سطح کشور به منظور رونق این حرفه در سطح ملى و فراملى بر عهده دارند چنانچه به وظیفه خطیر خود خوب عمل ننمایند در تمامى ابعاد شناسایى نیازهاى استفاده کنندگان و به تبع آن، در تولید محصولات رایانه اى قرآنى خلل وارد آمده و صرف بیهوده وقت، انرژى، نیرو و امکانات در داخل کشور شده و حضور در مجامع فراملى را ضعیف مى کند. تا شناسایى دقیق نیازهاى استفاده کنندگان از نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى تعیین نگردد و در برنامه زمان بندى شده اى رسیدن به آن نیازها سیاستگذارى نشود، نمى توان شاهد شکوفایى، رشد، خلاقیت، نوآورى و تولید محصولات جدیدى بود که ضمن رفع نیازهاى مخاطبین خود، مخاطبین جدیدى را بر آن بیفزاید و گامى در جهت اشاعه مفاهیم و معارف قرآنى برداشته شود. این امر نیاز به برنامه ریزى دقیق و حساب شده دارد. اینجاست که نقش دستگاههاى متولى و سیاستگذار در حوزه علوم و معارف قرآنى ـ چه در بخش دولتى، چه در بخش حمایتى و چه در بخش نهادها مدنى ـ روشن مى گردد. هم اکنون در کشور، دستگاههاى مختلفى نظیر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان تبلیغات اسلامى، سازمان حج و زیارت و اوقاف و امور خیریه، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى، حوزه هاى علمیه، دارالقرآنهاى دستگاههاى دولتى و غیر دولتى، مساجد و نظایر آن در خصوص اشاعه مفاهیم قرآنى دخیل هستند. که بسیارى از آنها بدون توجه به دیگرى و ایجاد ارتباط و هماهنگى با یکدیگر برنامه هایى را در دستور کار خود قرار داده اند و هنوز شماى عملیاتى چگونگى سیاستگذارى در خصوص جمع آورى، سازماندهى و اشاعه مفاهیم قرآنى سطور واحد و با هماهنگى یکدیگر ترسیم نشده و نقش و جایگاه هر کدام از این دستگاهها تبیین نشده است که بسیارى از دوباره کاریها، موازى کاریها، کاهش کیفیت تولید محصولات و... نشان و نماد نپرداختن به این موضوع اصلى است. حاصل این عدم هماهنگى در سرفصل هاى زیر خلاصه مى شود: الف ـ تولید محصولات تکرارى، انجام دوباره کارى و در نهایت صرف بیهوده وقت، انرژى و هدر دادن سرمایه. ب ـ عدم تدوین سیاستهاى حمایتى مالى و در نهایت رکود در تولید محصولات رایانه اى این حوزه از لحاظ کمى ج ـ عدم تدوین روش هاى نظارتى و در نهایت حضور قارچ گونه شرکتهاى سودجو که جو بى اعتمادى را در جامعه گسترش مى دهد. د ـ نبود رویه تدوین دستورالعمل شیوه مبادلات فرهنگى و در نهایت عدم حضور قوى و جدى در مجامع منطقه اى و بین المللى که صرفنظر از ضررهاى مالى و اقتصادى فراوان ناشى از عدم اجراى صحیح مناسبات اقتصادى در دنیاى اقتصاد اطلاعات، زیان هاى سیاسى و فرهنگى را نیز بدنبال داشته و خواهد داشت. ه ـ عدم تدوین استانداردهاى لازم و نظام ارزشیابى بمنظور تولید محصولات کیفى و برتر و در نهایت رکود کیفى محصولات تولید شده. و ـ عدم تدوین سیاستهاى تولید اطلاعات بویژه بمنظور اشاعه آنها در سطح بین المللى با هماهنگى دست اندرکاران و نهادهاى متولى. ز ـ عدم تدوین و تبیین حدود و ثغور هر یک از متولیان این حوزه و نحوه هماهنگى آنها با یکدیگر. ح ـ عدم تدوین سیاست هاى اشاعه مفاهیم قرآنى و اعلام آن به شرکتها و مؤسسات در احقاق حقوق مالکیت معنوى آثار خود. ط ـ فقدان برنامه منسجم تدوین شده ارتقاى سواد اطلاعاتى، سواد کامپیوترى و رسانه اى مخاطبین در گروه هاى سنى و مقاطع تحصیلى مختلف. ى ـ فقدان برنامه منسجم و حساب شده بمنظور تکمیل و تجهیز مراکز فرهنگى عمومى نظیر کتابخانه هاى عمومى و مساجد به ابزار و تجهیزات رایانه اى و نیز نرم افزارهاى قرآنى جهت گسترش مخاطبین. ک ـ فقدان نهادهاى متولى بمنظور آشنایى مؤسسات و شرکتها با قوانین و ملاحظات بین المللى و ارائه خدمات مشورتى به آنان. ل ـ فقدان نظام نظارتى بمنظور ارزیابى مستمر عملکرد و تولیدات مؤسسات، شرکتها و نهادهاى قرآنى جهت کنترل آنها و اصلاح رویه ها. م ـ فقدان نظام نامه پژوهشى در حوزه علوم و معارف قرآنى و در نهایت عدم توانایى هدایت و راهبرى فعالیت هاى قرآنى در این زمینه. و تا زمانى که تصمیم گیران و متولیان در سطح کشور به موارد فوق بطور جدى نپردازند تولیدات این رشته با رشد و آهنگى کند به پیش خواهد رفت. خروج از بن بست تولید، ضرورتى اجتناب ناپذیر یکى از عواملى که مى تواند باعث رشد و توسعه محصولات فرهنگى در این حوزه گردد و تولید محصولات جدید با خلاقیت و عشق و علاقه وافر دنبال شود، انجام مبادلات فرهنگى و حضور جدى در مجامع منطقه اى و بین المللى است. علیرغم اینکه بیش از 50 شرکت و مؤسسه فرهنگى در کار تولید نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى فعال هستند معهذا کشور ما حضور فعالى در مجامع مذکور ندارد. علل این وضع نیز متفاوت است و مهمترین آنها عدم تمکن مالى شرکتهاى تولیدى بویژه در بخش خصوصى بمنظور تحمل هزینه هاى حضور در خارج از کشور، عدم رعایت استانداردهاى لازم بمنظور تولید پاره اى از محصولات این شرکت ها و مؤسسات و عدم رعایت حقوق مؤلفین است که لازم است چاره اندیشى فورى و جدى گردد. گشوده شدن بازارهاى جهانى بر روى تولیدات نرم افزار داخلى که بخشى از آنها کاملاً قابل رقابت با محصولات مشابه خارجى آن و حتى بهتر از آنها مى باشند، بازار وسیعى است که مى تواند حرکت جدى را در پایدار ماندن اینگونه فعالیت ها در کشور گردد. با توجه به سواد اطلاعاتى و سواد کامپیوترى و رسانه اى مخاطبین داخلى و نیز عنایت به وضعیت اقتصادى اکثریت خانواده ها، امکان بهره گیرى از فن آوریهاى نو در منازل همه گیر نشده است و درصد پائینى را دنبال مى کند بهمین دلیل بهره گیرى از منابع الکترونیکى نیز متأثر از در اختیار داشتن آن فن آوریهاست لذا تولیدکنندگان واقعى قرآنى با فروش محصولات خود به خانواده ها برگشت سرمایه گذارى انجام شده را بسیار دیر بدست آورده یا ضرر مى دهند چون هزینه هاى تولید یک منبع الکترونیکى بسیار زیاد است. (برعکس منابع چاپى) که عمدتا تولید اطلاعات، این هزینه را بخود اختصاص مى دهد و چنانچه مؤسسات تولیدى اصلى و واقعى مورد حمایت قرار نگیرند و صرفا اتکا به بازارهاى داخلى نمایند دیر یا زود به تعطیلى کشیده خواهند شد. پس بنظر مى آید ضرورت حیاتى دارد براى زنده ماندن در این میدان ضمن قبول اصل حمایت از سوى متولیان امر، ناگزیر به تلاش در کسب سهم خود از بازارهاى جهانى مى باشیم. حضور در مجامع خارجى نیز بدون شناخت صحیح سلیقه هاى مخاطبین در کشورهاى مختلف و درک صحیح و درست از قوانین و مقررات بین المللى آب در هاون کوفتن است و نه تنها داروى شفابخش نیست بلکه سمّ مهلک است که نه تنها سودى حاصل نمى شود، ضررهاى زیادى نیز هم به مؤسسه و در نهایت به کشور وارد خواهد ساخت. در این راستا مى توان از تجربیات و نظریات رایزنان محترم فرهنگى سفارتخانه ها کمک گرفت و با تشکیل نهادى حقوقى در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى که پاسخگوى نیازهاى اطلاعاتى و حقوقى تولیدکنندگان بویژه در جنبه حقوق بین الملل باشد، کمک مؤثرى به تولیدکنندگان این محصولات نمود. برگزارى جلسات و میزگردهاى تخصصى به منظور ارزیابى و سنجش آشنایى با سلیقه هاى مخاطبین برون مرزى، از جنبه هاى مختلف محتوا، رویکرد تولید، نکات فنى تولید، گرایش هاى تولید مورد نقد و بررسى قرار گرفته و رهیافت براى تولیدات آتى مؤسسات و شرکتها فراهم گردد. از حیث تأمین محتوا، فقدان ترجمه هاى ملى (بالاخص انگلیسى علوم و معارف قرآنى) زمینه تعامل و مبادلات فرهنگى را تضیعف کرده است که لازم است توسط دستگاههاى متولى، فکرى اصولى و زیربنائى در این خصوص بنمایند. تهیه و تدوین نظام و ساز و کار مناسب بازاریابى و توزیع محصولات رایانه اى در این حوزه به عنوان تکمیل چرخه گردش تولید اطلاعات و مصرف محصولات یکى از مهمترین عناصر حمایت از تولیدکنندگان داخلى است. پس چه باید کرد؟ پیشنهادها: 1. متولى اصلى سیاستگذارى، ارزیابى و ارزشیابى شرکتها و مؤسسات تولیدکننده نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى و نیز محصولات آنها تعیین و معرفى گردد. 2. ایجاد ارتباط متقابل متولى اصلى با سایر متولیان تدوین و تبیین گردد. به عبارت دیگر چرخه گردش فرایند کارى تولید محصولات رایانه اى با رعایت تمامى جهات ترسیم و نقش هر دستگاه در آن دیده شود بطوریکه این نقوش در یکدیگر تداخل نداشته باشند. 3. دستورالعمل ها، رویه ها و آئین نامه هاى مورد لزوم که در متن مقاله به آنها اشاره رفته است تهیه و تدوین گردد. 4. صندوق حمایت از تولیدکنندگان نرم افزارهاى علوم و معارف قرآنى تشکیل و آئین نامه آن تدوین گردد. 5. انجمن خادمان قرآن کریم در حوزه رایانه اى علوم و معارف قرآنى تشکیل گردد. 6. ضوابط خرید آثار تولید شده مؤسسات و شرکتهاى رایانه اى در این حوزه بویژه خادمان برگزیده قرآن کریم و تقدیرشدگان آن تدوین و به مرحله اجرا درآید. 7. استانداردهاى تولید نرم افزارها تدوین و به مبادى ذیربط آن ابلاغ گردد. 8. ساز و کار مبادلات فرهنگى محصولات نرم افزارى در این حوزه در سطح مجامع منطقه اى و بین المللى تهیه و تدوین گشته و به مرحله اجرا درآید. 9. پژوهش هاى کاربردى در خصوص شناسایى نیازهاى مخاطبین داخلى و خارجى انجام گردد و نتایج آن در اخبار تولیدکنندگان قرار گیرد. 10. سیاست هاى حمایتى از تولیدکنندگان محصولات رایانه اى در حوزه علوم و معارف قرآنى بویژه در بخش مؤسسات خصوصى تدوین و ابلاغ گردد. 11. مرکز ترجمه ملى منابع علوم و معارف قرآنى ایجاد گردد. از طریق ایجاد مرکز ملى، تهیه اطلاعات مورد نیاز تولیدکنندگان محصولات الکترونیکى راه اندازى گردد. (با حمایت و سرمایه گذارى بخش دولتى). 12. سیاستها و روش هاى توزیع و حضور مؤسسات منتخب در نمایشگاه هاى منطقه اى و بین الملى تهیه و تدوین گردد و ساز و کار مناسب آن تعیین و به مورد اجرا گذاشته شود. 13. نهاد حامى مؤسسات تولیدکننده نرم افزارها در بخش هاى مختلف حقوقى بویژه بین المللى و حفظ مالکیت معنوى اثر تأسیس و یاور مؤسسات در حل اختلافات در سطح ملى و فراملى گردد. 14. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى به عنوان متولى فرهنگ عمومى جامعه، بمنظور ارتقاى سواد اطلاعاتى، سواد کامپیوترى و رسانه اى مخاطبین برنامه ریزى نماید. این امر از طریق برگزارى نشست ها، میزگردها، تولید محتواى آموزش غیر حضورى و الکترونیکى، کارگاه هاى آموزشى و نظایر آن مى تواند عملیاتى گردد. 15. کتابخانه هاى عمومى تحت پوشش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى به ابزار، لوازم و فن آورى هاى نوین در حد استفاده کاربران هر کتابخانه تجهیز گشته و با ارسال منابع اطلاعاتى الکترونیکى انتخاب شده ضمن حمایت از تولیدات داخلى، زمینه ساز استفاده از آنها را براى عموم مردم فراهم کرده و گامى در جهت ارتقاى سواد کامپیوترى و رایانه اى استفاده کنندگان برداشته شود. 16. وام تولید به تولیدکنندگان محصولات رایانه اى در این حوزه در سقفى قابل قبول که بتوان حداقل یک محصول را تولید کرد پرداخت گردد.،
لینک های مرتبط :
یکشنبه 6 شهریور 1390 :: نویسنده : صفدر

رمضان نسیم رحمت (1)
رمضان نسیم رحمت (1)


 

نویسنده : علیرضا تاکی
منبع: اختصاصی راسخون




 

«مبارك باد، ماه رمضان از زبان شمس تبریزی»
مبارك باد آمد ماه روزه
رهت خوش باد ای همواره روزه
شدم بر بام تا مه را ببینم
كه بودم من به جان دلخواه روزه
نظر كردم كلاه از سر بیفتاد
سرم را مست كرد آن ماه روزه
مسلمانان سرم مست است از آن روز
زهی اقبال و بخت و جاه روزه
بجز این ماه ماهی هست پنهان
نهان چون ترك در خرگاه روزه
بدان مه ره برد آن كس كه آید
در این مه خوش به خرمنگاه روزه
رخ خون اطلسش گر زرد گردد
بپوشد خلقت از دیبای روزه
دعاها اَنْدَرین مه مستجاب است
فلك ها را بدّره آه روزه
چو یوسف ملك مصر عشق گیرد
كسی كو صبر كرد در چاه روزه
سحوری كم زن ای نطق و خَمُشْ شو
ز روزه خود شوند آگاه روزه
بیا ای شمس دین و فخر تبریز
قوای سر لشكر اسپاه روزه(1)
 

پیشگفتار
 

با تقدیم درودهای خالصانه به پیشگاه مقدس صاحب الزمان مهدی موعود (ع) منجی عالم بشریت سلاله پاك حضرت زهرا علیهاالسلام و پیروان راستین او آنانكه سالكان طریق هدایت و پویندگان حقیقت بوده و توفیق سیراب شدن از این بحر بیكران نصیبشان گشته و قطره‌ای از آن دریای ژرف بی‌پایان به ذائقه جانشان رسیده است.خدای را سپاسگزاریم كه پس از 14 قرن بار دیگر اسلام و فرهنگ حیاتبخش قرآن در پرتو عنایات الهی و توجهات بقیه ا… العظم (ارواحنافداه) احیاء گردیده و امروزه هم بدست بزرگ مردی از سلاله پاك رسول ا… رهبری می‌گردد كه امید است انشاءا… به دست حضرت بقیه ا…. كه صاحب اصلی این مملكت می‌باشند سپرده شود.یكی از عباداتی كه آدمی را به معبود متصل می‌گرداند و باعث ایجاد اراده‌ای محكم و استوار می‌شود فریضه روزه است.روزه‌ی یكی از واجبات بزرگ الهی و یكی از فروعات دین مبین و در واقع جزء اركان مهم اسلام است انسان روزه‌دار اگر خود را در مسیر الطاف بی‌پایان خداوند قرار دهد كه در این میان پاداش روزه و روزه دار چیزی نیست جز جزائی كه ذات احدیت برای آن در نظر می‌گیرد راستی چه مقام بزرگی.انسان روزه‌دار از یك طرف با وجود حق انس و ارتباط برقرار می‌كند و به صفای باطن و نور معنویت می رسد و از طرف دیگر با جشیدن تلخی و گرسنگی و تشنگی، رنجها، و تلخكامیهای فقراء و مساكین جامعه را لمس می‌نماید چه نیكوست بیان سعدی شیرازی كه می گوید
بنی آدم اعضای یك پیكرند
كه در آفرینش ز یك گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
تو كه از محنت دیگران بی غمی
نشاید كه نامت نهند آدمی
بدین‌سان انسان با درك درد فقر در صدد بر می‌آید همنوعان خویش را بیش از پیش دریابد و برای رفع این مشكل همه‌ی نیروهای خود را بسیج می‌كند.لهذا به خاطر اهمیت و موقعیت فریضه روزه در میان احكام و فرائض دیگر بر هر مسلمانی لازم است كه با ابعاد مختلف آن آشنا شده و اسرار و احكام آن را بیاموزد.
كتابی كه در اختیار شما خوانندگان می‌باشد در پی آن است كه احكام و خصوصیات این ماه را از دیدگاه قرآن و روایات معصومین مورد بحث و گفتگو قرار دهد، سپس نمونه‌هائی از سخنان و نظرات دانشمندان را در این باره باز گو كند.امیدوارم كه این اثر ناچیز مورد رضایت پروردگار عالم و ارواح مقدسه معصومین قرار گیرد و برای خوانندگان مثمر ثمر واقع شود و برای این عاصی باقیات و صالحاتی باشد برای «یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُوْن وَ الْباقِیاتُ الصّالِحاتِ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوابًا»(2) از جمله چیزهائی كه در این ماه سفارش شده است عهد با ولی امر حضرت بقیه ا… عجل ا… تعالی فرجه و خواندن دعای معروف « اللهم كن لولیك الحجه ابن الحسن صلواتك علیه و علی آبائه فی هذه الساعه و فی كل الساعه ولیا و حافظا و قاعدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسكنه ارضك طوعا و تمتعه فیها طویلا» كه سفارش اكید به خواندن این دعا شده است.بار خدایا در این ساعت و در هر ساعتی برای ولی خود حجه بن الحسن كه بر او و بر پیروانش درود تو باد مراقب و نگهبان و یاور و رهنما و دیده بان باش تا آنكه او را در زمین خود با رغبت بر تخت سلطنت نشانده و ما را تا مدت طولانی از آن بهرمند ساز كه این دعا در هر زمان و مكانی مستحب می‌باشد.دعا برای چنین معصومی كه پرچمدار جهان اسلام بنیاگذار قسط و عدل مجدد دین مبین روشنگر آئین حضرت محمد مصطفی، فریادرس مستضعفین، ذلیل كنندن مستكبرین كوبنده مخالفین عزت بخش مومنین و مقدسین ، نجات بخش مسلمین ، حیات بخش اهل تقوا و یقین یكی از وظائف مومنین و منتظرین دعا به آن حضرت تا انشاءا… هر چه زودتر چشمان گنه‌كار ما به وجود آن عزیز نورانی گردد.

ماه رمضان ماه وزیدن نفحات الهی
 

ماه رمضان ماه وزیدن نفحات الهی وگشوده شدن درهای رحمت و مغرفت خداوندی است كه در هر سال با فرا رسیدن آن جان تازه‌ای در كالبد وجودمان می‌دهد خداوند بزرگ، در این ماه با فراخوانی بندگان خویش بر خوان گسترده‌اش، هیچ لطف و عنایتی را از آنان دریغ نفرموده و تمام بركات را در دسترس آنان قرار داده است در این ماه مبارك درهای بهشت باز و درهای جهنم بسته شده است و شیاطین در زنجیر این الطاف همه زمینه التفات و توجه بندگان را به ذات اقدس الهی فراهم و جان تشنه‌ی آنان را مهیای دریافت پیام های هدایت و سعادت نموده است لذا این ماه مناسب‌ترین فرصت برای كسب تقوا و فضیلت همانطوریكه قرآن مجید به آن اشاره می‌كند كه «یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوْا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیامْ كَما كُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَقُوْن»زندگی واقعیتی است كه انسان باید در راستای آن راه كمال را بپیماید تا بتواند به هدف نهایی‌اش برسد هدف نهایی در حركت انسان رسیدن به مقام انسانیت و قرب الی الله و تخلق به اخلاق الهی است برای حركت صحیح در این مسیر و نیل به این هدف برنامه و دستور العمل صحیح لازم است تا رهرو بتواند بی آن كه وقت گرانبها را هدر دهد یا خسته و سرگردان شود در مسیر رشد و تعالی قدم بردارد.این راه را باید با ایمان به خدا شروع كرد و به غیر او دل نبست و در راه اطاعت و عبادتش با اخلاص وكوشش گام برداشت بدیهی است با تكرار عمل صالح و ادامه اطاعت و عبادت روح آدمی صفا می‌یابد و برای ادامه مسیر آمادگی بیشتر پیدا می‌كند.در مرحله دوم انسان باید نفس را به تقوا و خویشتن داری زینت دهد و از محرمات الهی به طور جدی اجتناب كند انسان در سایه تقوا و اجتناب از گناهان به مدارجی از كمال روحی و تهذیب نفس می‌رسد كه بعضی از آنها قابل توصیف نیست علاوه بر این به بركت تقوا در دنیا نیز از سلامت روح و نعمات بی پایان خداوند برخوردار می‌شود.
ماه رمضان باعث رشد و بالندگی روح
برای تغذیه و فربهی و شادابی بُعد انسانی و جنبه معنوی و روحی انسان نیازمندیهای غیر از نیازمندیهای مادی می باشد و این گونه نیست كه با بدست آوردن عوامل و زمینه‌های شادابی، فربهی و آسایش تن زمینه تنومندی، رشد، نشاط و آرامش جان نیز فراهم گردد.لذا برای پرورش و رشد و بالندگی جان و تامین خواسته‌های آن باید به سراغ اموری غیر از عوامل تامین كننده نیازهای تن شتافت هدف اصلی و نتیجه نهائی و دستاورد اصلی «روزه» كه برجسته‌ترین وظائف مسلمانان در ماه مبارك رمضان است تقوا می باشد.
«یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوْا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِیامَ كَما كُتِبَ عَلَی الَّذیْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَقُوْن»(3)
ای كسانی كه ایمان آورده اید روزه بر شما واجب شده است همانطوریكه بر كسانی كه قبل از شما بوده‌اند واجب بوده است امید است پرهیزكار شویدتقوا كه همان نگهداری، كنترل و مهار تمایلات حیوانی و خواسته‌های نفسانی است یك اصل واقعی و عینی می‌باشد كه در سایه‌ی روزه و روزه‌داری در وجود انسان محقق می‌گردد و ماه رمضان با همه‌ی آنچه كه به همراه دارد در صدد كنترل انسان و مهار تمایلات حیوانی و ایجاد تقویت و روحیه‌ی مقاومت در برابر جاذبه‌های نفسانی است تا بتواند بُعْدِ حقیقی وگوهر اصلی وجود انسان را سر زنده، بالنده، با نشاط و فربه نماید
تا تو تن را چرب و شیرین می‌دهی
گوهر جان را نیابی فربهی
انسان برای تامین حیات معنوی خود و تقویت، پرورش فربهی روح خویش به این ماه الهی نیازمند است گرچه این فرضیه الهی مانند دیگر فرائض و تكالیف اسلامی تنها با یك بُعْدِ وجود انسان سر و كار ندارد و فوائد و آثار آن به حیات روحی انسان محدود نمی‌گردد و ضمن تامین نیازهای روحی و در پی داشتن آثار و نتایج معنوی بهره‌ها و بركات مادی و دنیای را هم برای انسان و جامعه به همراه دارد ولی هدف اصلی و نقش اساسی و تاثیر عمده ماه رمضان به حیات معنوی و روان انسانی مربوط می‌شود و آدمی برای بالندگی رشد و چالاكی به امساك، منع ومحدودیتی كه ماه رمضان برای بُعْد حیوانی انسان ایجاد می‌كند نیازمند است این امساك هرگز به معنای محرومیت و از دست دادن توانایی‌ها و گرفتار ضعف و ناتوانی شدن نیست و روزه برای پیشگیری از محرومیت انسان و ایجاد قدرت كنترل در برابر شهوات نفس و تمایلات تن و بر خوردار ساختن وجود انسان از گوهرها و كمالات انسانی بسیار لازم و ضروری است.

ماه رمضان تولدی دیگر برای عابدان و عاشقان
 

در عرصه معنویت، بهار دیگر فرا رسید و تولدی دیگر را در عالم ملكوت بشارت داد.
بانك «یا اَیُّهَا الَّذیْنَ امَنُوْا اِسْتَجیْبُوْا لِله وَ لِلرَّسُولِ اِذا دَعاكُمْ لِما یُحْیِیكُمْ» در این عرصه عطرآگین زده شده است و رسالت مخاطبان شنیدن است و آنگاه لبیك و این لبیك باید درختانی سرسبز و تنومند و تربیت شده به ثمر بنشاند و این ماه چنین فرصت را در مقابل ما نهاده است.در این ماه با استعانت از درگاه احدیت و كمك گرفتن از انوار پاك چهارده معصوم (علیهم السلام) فرصت دیگری است برای پرداختن به درون و رسیدن به جهان طبیعت و لقاء حضرت حق اگر انسانها در راه رشد و تعالی خود و در راه عبادت خداوند كه هدف آفرینش انسان است وجود خود را پیراسته از گناه كنند و تقوا و خداشناسی را برای همیشه در وجود خود زنده نگهدارند سعادت و عزت دنیا و آخرت را به دست آورده‌اند.مخصوصاً سفارش زیاد شده است كه در ماه رمضان كه بهترین فرصت برای تزكیه و كسب فضائل انسانی است از این نعمت عظمی بهرمند شده و اوقات را مغتنم شمرده وخود را مشغول به عبادت و اطاعت خداوند نمایند.
ساختار وجود انسان و فطرت اولیه‌اش، او را به سوی دریای معرفت الهی و عشق به پروردگار می‌كشاند در كشاكش هیاهوی زندگی و غوغای اجتماع، دست و پنجه نرم كردن با مشكلات زندگی گذر از گردنه‌های صعب العبور ناكامیها و تلخیها و شكستها ما را متوجه تكیه گاهی مطمئن می‌كند كه همان وجود خدای بی‌نیاز مطلق است.وقتی انسان در زندگی از همه چیز ناامید شد و قلب خود را با یاد حق آرامش داد در آن لحظه ارتباط برقرار می‌شود و از خزانة غیب او رحمت سرازیر می‌شود و حاجات برآورده می‌گردد.در این ماه دست به دعا بر می‌داریم و از وجود حق بخواهیم كه در مسیر او قرار گرفته و لحظه‌ای از یاد و ذكر او غافل نشویم.
ماه رمضان ماه پیوند مخلوق با خالق
ماه رمضان ماه پیوند عمیق مخلوق با خالق یكتاست كه این پیوند روحی و قلبی بین عبد و مولا بوسیله روزه‌داری برقرار می‌باشد تا جائی كه صائم همه‌ی هم و غم خود را صرف رضایت حضرت حق می‌كنند تا به وسیله این عمل پالایش درون كند و همه‌ی صفات رذیله درونی و برونی را به خاطر رضایت او خالصا و مخلصا از وجود خود بزداید و خود را به قربش نزدیك تا به همة صفات الهی آراسته گردد.
بیائیم در این ایام از سیمای پرفروغ ماه رمضان استفاده كنیم
چهره پرفروغ ماه رمضان آنگاه قابل مشاهده است كه پرده از دیدگاه آدمی برداشته و غبار تن حجاب رخسار زیبای جان نگردد و خواهش‌های نفسانی، مانع رؤیت ارتباط نیازهای جان آدمی با حقیقت و ماهیت روح پرور ماه رمضان نباشد و نگاه صحیح به این ماه و رابطه آن با جان آدمی و نیازهای او بدست آید در اینصورت لحظه لحظه‌ی این ماه و همه‌ی آنچه كه به همراه دارد موجب خیر، بركت و مباركی برای انسان است كه آن را درك كرده و برای آسایش انسانی بستر افكنده است چقدر شنیدنی است این گزارش محمد بن مسلم از امام باقر علیه السلام «ان ا… تعالی ملائكته موكلین بالصائمین یستغفرون لهم فی كل یوم من شهر رمضان الی‌آخره و ینادون الصائمین كُلَّ لَیْلَهٍ عند افطارهم: ابشروا عباد ا…. فقد جعلتهم قلیلاً و تَسْجَعُوْنَ كثیراً بوركم و بورك فیكم...»(4)
خداوند دارای ملائكه‌ای است كه وظیفه آنان استغفار نمودن برای روزه‌داران در هر زمان از ماه رمضان تا پایان این ماه است و در هر شب هنگام افطار به روزه داران بشارت می‌دهند ای بندگان خدا اندكی گرسنگی را چشیدید و بزودی سیر می‌گردید شما و آنچه كه برای شماست مبارك گردید.آری اگر روح انسان را بشناسیم و نیازهای حقیقی او را بدانیم و رابطه بنده را با عالم ملكوت به درستی دریابیم نه تنها ماه رمضان را موجب محرومیت و محدودیت نمی‌دانیم بلكه آن را موجب توسعه و پیشرفت وجودی وصعود و تكامل انسانی خواهیم دانست و در این صورت برای تكامل و تعالی انسان و رسیدن به كوی حق روزه و ماه رمضان و اموری كه موجب بالندگی و نشاط و قوت جان می‌گردد را در خود محقق كنیم. چنان كه در این روایت نبوی آمده است.
«مَنْ عَرَفَ اللهَ و عَظَّمَهُ، مَنَعَ فاهُ مِنَ الْكلامِ وَ بَطْنَهُ مِنَ الطَّعامِ و عَنّی نَفْسَهُ بِالصیامِ وَ القِیامِ …
كسی كه خدا را به درستی شناخت و به عظمت او پی برده باشد دهان خود را از سخن بیهوده و شكمش را از غذا باز داشته و رنج روزه و عبادت را بر خود هموار می‌كند.با این نگاه و شناخت انسان مومن هرگز به از دست دادن ماه رمضان راضی نمی شود و در صورت از دست دادن آن سخت نگران و بسیار آزرده خاطر و ملول می‌گردد و آنچنان كه در زمزمه‌های عارفانه زین العابدین مشاهده می‌شود ما با این ماه خداحافظی می‌كنیم خداحافظی كسی كه جدایی‌اش برای او سخت است و این جدایی ما را اندهگین می‌كند و بارفتنش تنها می‌شوم(5).

روزه داری مقدمه ای برای خدا شناسی
 

وقتی انسان با عمق جان و روح به این حكم استوار و عظیم و پر منفعت الهی بنگرد به این حقیقت پی می‌برد كه یكی از راههای خودشناسی كه مقدمه‌ی خداشناسی می‌باشد روزه‌داریست كه انسان می‌تواند با انجام این عمل خود را به معبود حقیقی برساند.
وقتی انسان درباره علت و فلسفه‌ی واجب شدن روزه بر بندگان نظر كند عشق بی‌انتهای حضرت حق را بر سر بندگان احساس می‌كند كه چنین تحفه‌ی آسمانی را به آنها ارزانی داشته است و با تمام وجود در‌میابد كه خداوند منّان از باب لطف و احسان و بخشش خواسته كه درهای رحمت بی‌انتهایش را به روی بندگان باز گرداند لذا می بینیم این علاقه در معصومین زیاد بوده بطوریكه حتی در غیر ماه رمضان به عنوان روزه مستحبی روزه می‌گرفتند تا با انجام این عمل نیكو خود را به حضرت احدیت نزدیك گردانند.وجود نازنین عالم امكان یعنی خاتم انبیاء حتی بعد از سپری شدن عید سعید فطر تا شش روز روزه مستحبی می‌گرفتند تا یكدفعه خود را از این ماه عزیز جدا نكند و فراق این ماه عظیم بر ایشان آسان گردد.
ماه رمضان ماه رحمت و غفران الهی
ماه رمضان، ماه رحمت، ماه بركت، ماه مغفرت، ماه كرامت ، ماه عزت، ماه توبه، ماه آمرزش، ماه خود سازی، ماه تصفیه درون از رذائل و در یك كلام ماهی كه می‌تواند انسان پیراسته از همه‌ی رذائل و آراسته به همه‌ی حسنات و فضائل گردد ماه رمضان ماهی است كه خوان نعمت الهی در سر تا سر گیتی پهن شده و همة مومنین و مومنات بر سر این سفره نشسته و استفاده می‌كنند خاصه سالكان و نیكان كه از این سفره پهن شده كمال استفاده را می‌برند.

«ماه رمضان ماه نزول قرآن»
 

ماه رمضان ماهی است كه قرآن در آن نازل شده و بهترین شبها را در بر دارد كه حتی ملائكه فوج فوج جهت افاضه فیض بر روی زمین آمده وحسنات نیكوكاران و مومنین را بالا می برند ماه رمضان ماهی است كه نام آن درقرآن چندین بار ذكر شده است كه این خود دلیل عظمت و ارزش این ماه عزیر است و اگر كسی بتواند حقیقتاً و مخلصاً و خالصاً خود را همراه و هماهنگ این ماه بكند خیر دنیا و آخرت را شامل خود نموده است.لذا برادرم و خواهرم باید این ماه را مغتنم بشماریم و چنانچه از روی غفلت گناهی را مرتكب شده‌ایم فرصت را غنیمت شمرده و از اعمال ناشایسته خود توبه كنیم آنهم توبه نصوح بنابراین ماه رمضان ماه قرآن ماه هدایت، ماه شناخت حق از باطل است و علت اینكه ماه رمضان برای روزه گرفتن انتخاب شده است اینستكه این ماه بر سایر ماههای سال برتری دارد چون قرآن در آن نازل شده است «شَهْرُ رَمَضان اَلَذی اُنْزِلَ فِیْهِ الْقُرْآن»قرآن كتاب هدایت و راهنمای بشریت كه با دستورات و قوانین خود روشهای صحیح را از غیر صحیح جدا نموده و دستور سعادت انسانها را آورده است در این ماه عظیم است كه قرآن بر قلب نازنین رسول خدا نازل گردیده است.
حتی در روایات اسلامی آمده است كه سایر كتب آسمانی «تورات» «انجیل» «زبور» «صحف» در این ماه نازل شده‌اند.امام صادق می فرماید «تورات» در ششم ماه مبارك و «انجیل» در دوازهم و «زبور» در هیجدهم و «قرآن مجید» در شب قدر نازل گردیده است.(6)
و بدین ترتیب ماه رمضان ماه نزول كتابهای بزرگ آسمانی و ماه تعلیم و آموزش بوده است چرا كه تربیت و پرورش بدون تعلیم و آموزش صحیح ممكن نخواهد بود.برنامه تربیتی روزه نیز باید با آگاهی هر چه بیشتر با تعلیمات آسمانی هماهنگ گردد تا جسم و جان آدمی از آلودگی گناه شستشو داده شود.پس بیائیم در این ماه كه خداوند او را به خود نسبت داده است همة اعمال را با یك برنامه صحیح انجام دهیم تا حقیقتا میهمان حضرت حق باشیم و در واقع خود را به حضرت احدیت نزدیك كنیم كسی كه در این ماه خود را به اعمال خیر و نیك بپیوند، در واقع خود را به ذات حق متصل گردانیده است و جملگی اعمال مومنین در این ماه رنگ و صبغة الهی می‌گیرد بطوریكه حتی خواب انسان روزه‌دار عبادت محسوب می‌گردد پس راستی چه ماه بزرگی

«روزه دار مزین به رنگ و صبغه الهی»
 

همانطوریكه می دانیم روزه یك عمل درونی و پنهانیست و انسان مجبور نیست كسی را از این عمل درونی آگاه كند وحتی كسی هم قدرت تشخیص چنین موضوعی را ندارد كه بفهمد كه انسان مقابل آیا روزه است یا خیر در ثانی روزه بر محور ترك است، ترك خوردن و آشامیدن ترك سخن اضافی و ترك شهوت كه جملگی این عمل دارای صفات سلبی است و در این حال است كه روزه دار مزین به رنگ و صبغه الهی می‌گیرد.
روزة حقیقی بر دل و جان و عقل تجلی می‌كند.
آثار معنوی روزه بر دل و جان و عقل انسان تجلی می‌كند و انسان را به حقیقت واحد و اصل و انسان روزه دار را به بهشت برین آنجائی كه «عَیْناً یَشْرَبُ بِها عِبادُ ا…» می باشد.
آن بهشتی كه فقط مخصوص روزه دارانست و غیر از روزه داران كسی نمی‌تواند به این بهشت پا نهد و در آنجا از طنین و آواز بلبلان بهره برد جائی كه شنوندگان عالم مانند آن را هنوز نشنیده‌اند آن مكانی كه حورالعین خود را برای روزه داران بآرایند، و بر غرفه‌های بهشت آیند و همة روزه داران را صدا زنند « اَلا هَلْ مَنْ خاطَبَ اِلَی ا…» آیا كسی است كه ما را خطبت كند پس بیائیم با رمضان میثاق و پیمان الهی ببندیم.
روزه تنها نخوردن و نیاشامیدن نیست.



 

اما روزه نخوردن و نیاشامیدن نیست بلكه روزه شرایطی دارد كه باید آن شرایط را حفظ كنیم تا روزه‌ای كامل و تمام داشته باشیم و آن شرائط یكی سكوت وجودمان است دوست عزیزم مگر نشنیده‌ای مریم بنت عمران گفت نذر كردم روزه باشم و با انسانی امروز سخن نگویم پس چون روزه گرفتی زبان را از دروغ حفظ كن و چشم از نامحرمان ببند با هم بر سر مسائل دنیائی دعوا نكنیم و با یكدیگر حسادت نورزیم غیبت یكدیگر را نكنیم به یكدیگر دروغ نگوئیم مباشرت خلاف نداشته باشیم از غیبت و ناسزا و شماتت ومسخره كردن و جدال و دشمنی و ظلم و سبك سری و زجر دادن به همنوعان پرهیز داشته باشیم.
از یاد خدا ونماز غفلت نكنیم صحبت و سكوت از هر گناه مربوط به زبان را رعایت نمائیم بردباری و استقامت و صدق را مراعات كنیم و دوری از شرور اجتناب از قول زور و كذب و افترا و خصومت و سوءظن و غیبت و سخن چینی را نصب العین خود قرار ندهیم خود را مشرف به آخرت ببینیم و منتظر آن ایام باشیم كه مقابل حضرت حق جهت جواب گوئی قرار می‌گیریم و فقط چشم به وعده خدا ببندیم و از ماسوی ا… ببریم تا به لقاء او واصل گردیم.آرامش و وقار و خضوع و خشوع به خرج دهیم و ذلت عبد خائف از مولاء را در خود ایجاد كنیم همیشه در مقام خوف و رجاء باشیم به نحوی كه از ماسوی‌ا… آزاد شده و با این روزه كه دارای چنین سكوتی از همة گناهان است به ولایت خدا پیوسته باشیم گناهانی را كه خداوند در ظاهر و باطن از آن نهی كرده است حق خشیت او را در نهان و آشكار به جای آوریم و ای دوست عزیز در ایام روزه وجودت را به حق ببخش به نحوی كه قلب را برای او فارغ كنی و دل را برای اجرای فرامین منصوب نمائی چون چنین كردی به حقیقت روزه رسیده‌ای و امور ولایت را اطاعت كرده‌ایم و هر چه از این برنامه‌ها كم بگذاری به آن مقداری از ارزش روزه ات كم می شود تا این كه حضرت صادق علیه السلام فرمود روزه فقط خود داری از خوردن و آشامیدن نیست بلكه خداوند روزه را حجاب بین عبد و تمام گناهان فعلی و قولی قرار داد آنكس كه این شرایط را عمل كند روزه را افطار كرده كه روزه‌داران چقدر اندك وگرسنگان چه بسیار.

رمضان به چه معنا است
 

گفته شده لفظ رمضان از «رمضا» كه به معنی ریگ و سنگ تافته شده گرفته شده است اصمعی از ابوعمرو می‌گوید بخاطر این رمضان را رمضان می‌خوانند كه شتر بچه در او از شدت گرما بریان می‌شود همچنین به آتش «رمضان» گویند «لِاَنَّ الذُنُوْبَ تُرْمَضُ فِیْهِ» چون در ماه رمضان گناهان نابود می شود و اگر چنین نامی به رمضان اطلاق می‌شود بخاطر اینكه دلها در این ماه از موعظت و تقوی نصیب می‌برد چنانكه سنگها از حرارت آفتاب.بعضی رمضان را به معنی باران تابستانی كه عالَمْ را از گرد پاك می‌كند تعریف كرده‌اند.بعضی گفته‌اند رمضان از مصدر «رمض» به معنای شدت گرما و تابش آفتاب بر رمل معنا كرده‌اند كه انتخاب چنین واژه‌ای براستی از دقت نظر و لطافت خاصی برخوردار است چرا كه سخن از گداخته شدن است. شاید به تعبیری دگرگون شدن در زیر آفتاب گرم و سوزان نفس و تحمل ضربات بی امانش زیرا كه رمضان ماه تحمل شدائد و عطش ناشی از آفتاب سوزان یا گرمای شدید روزهای طولانی تابستان.همانطوریكه در فصل تابستان هرگاه باران از آسمان می‌ریزد گرد و غبار را پاك می‌كند همینطور در ماه مبارك رمضان گناهان پاك و شسته می‌شود و در واقع شخص روزه دار در آخر ماه رمضان مانند فرزندی است كه تازه متولد شده است(7)
تعریف رمضان از منظر رسول اكرم (صلی ا… علیه و آله و سلم)
قال رسول ا… (صلی ا… علیه و اله و سلم) اِنَّما سُمِیَّ الرَمَضان لِاَنَّهُ یُرْمَضُ الذُنُوْب(8)
ماه رمضان را رمضان نامیدند چون گناهان را از بین می‌برد.

 


وجه تسمیه رمضان از زبان امام باقر علیه السلام
رمضان اسمی از اسماء الهی می باشد نباید دركلام به تنهائی ذكر شود مثلا چنین بگوئیم رمضان آمد یا رمضان رفت بلكه باید گفته شود ماه رمضان آمد یا ماه رمضان رفت، یعنی ماه را باید به اسم رمضان اضافه نمود در این رابطه پای سخنان امام باقر علیه السلام می‌نشینیم و به كلام آن بزرگوار با دل و جان گوش فرا می‌دهیم.هشام نقل روایت می‌كند و می‌گوید: ما هشت نفر از رجال در محضر حضرت ابی جعفر امام باقر علیه السلام بودیم در این هنگام سخن از رمضان به میان آمد.فقال علیه السلام: لا تَقُوْلُوْا هذا رَمَضان، وَ لا ذَهَبَ رَمَضان وَ لاجاءَ رَمَضان فَاِنَّ رَمَضانَ اِسْمٌ مِنْ اسماءِ ا… عزوجل لا یجیء و لا یَذْهَبُ وَ اِنَّما یجیءُ وَ یَذْهَبُ الزائِلْ وَ لكِنْ قُوْلُوْا شَهْرُ رَمَضان فَاشَهْرُ المُضاف اِلَی الاِسمِ، وَ الاِسْمُ اِسْمُ ا… . وَ هُوَ اَلشَّهْرُ الَّذی اُنْزِلَ فِیْهِ القُرآن وَ جَعَلَهُ ا… تَعالی مَثَلاً وَ عِیْداً كَقَوْلِهِ تَعالی فی عِیْسَی بْنِ مَرْیَم عَلَیْهِمَا السَلام وَ جَعَلْناهُ مَثَلاً لِبَنی اسرائیل(9)امام باقر علیه السلام فرمود نگوئید این است رمضان و نگوئید رمضان آمد یا رمضان رفت رمضان نامی از اسماء ا… است كه نه می رود ونه می‌آید بلكه رفتن و آمدن برای شیئ است كه فنا پذیر است و او وجود ممكن است و الا وجود واجب بالذات قابل تغییر و تبدیل نمی‌باشد تا چنین تعریفی بر او صادق آمدبلكه چنین باید بگوئید ماه رمضان یعنی ماه را اضافه به رمضان كنید تا خدای ناكرده سخنی نگوئیم كه سر از شرك در آورد كه چنین سخنی در ذات حق نشاید و ماه رمضان ماهی است كه قرآن در او نازل شده است و خداوند او را مثل عید قرار داده است همانطوریكه خداوند بزرگ عیسی بن مریم علیها السلام را برای بنی اسرائیل قرار داده است.
 

 

روزه از نظر لغت
 

 

« اَلصِیامُ لُغَهً: اِلْاِمْساك وَ التَرْك مُطْلَقاً، سَواءٌ كان عَن الطَعَام و الشَّرابِ اَوْ عَنِ الْعَمَلِ وَ الْكَلامِ روزه از نظر لغت به معنی امساك و ترك مطلق چیزها اعم از خوردنیها و آشامیدنیها و یا از هر عملی و سخنی می‌باشد «اَمْسَكَ الشَّیُ عَلی نَفْسِهِ» یعنی خود را از هر چیزی باز داشت.خداوند به حضرت مریم (علیها السلام) فرمود « فَقَولِی اِنِّی نَذَرْتُ الرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ اُكَلِمُ الْیَوْمَ انسِیا)(10) زمانی كه مردم به نزد حضرت مریم آمدند و گفتند ای مریم این فرزند را بدون پدر چگونه آورده‌ای خداوند به او فرمود هر كس از جنس بشر را ببینی به اشاره به او بگو كه من برای خداوند روزه سكوت كرده‌ام و با هیچ كس به علت روزه‌ام سخن نخواهم گفت «بنابراین صوم به معنی امساك مطلق است»
روزه از نظر اصطلاح و شرع
« اَلصِیامْ: «اَلْاِمْساكُ عَنِ المُنفطِرات «حقیقهً فی وَقْتٍ مخصوصٍ بِنیَهٍ مِنْ اَهْلِها
صوم به معنای باز داشتن نفس از كل مفطرات حكمی و حقیقی است كه در وقت محدود و با نیتی و شرایطی خاص كه در رساله عملیه مذكور شده می‌باشد و مقصود امساك از مفطرات حقیقی مثل خوردنیها و آشامیدنیها و آمیزش جنسی و هر چیزی دیگری كه داخل بدن شود از راه منافذ طبیعی مثل خوردن دارو وغذا كه مبطل روزه است

روزه چهار گروه مقبول نیست
 

حضرت صادق علیه السلام فرمود: لاصِیامَ لِمَنْ عَصَیَ اَلْاِمامُ الْعادِلَ وَ لا صِیامَ لِعَبْدٍ ابِقٍ حَتی یَرْجِعَ وَ لا صِیامَ لِاِمرَاَهٍ ناشِزَهٍ حَتی تَتَُوْبَ وَ لا صِیامَ لِوَلَدٍ عاقٍ حَتی یَبُرَ.(11)
كسی كه پیشوای امام عادل را نافرمانی كند و از او اطاعت ننماید روزه او صحیح نیست عبد فراری تا هنگام مراجعت به مولاء روزه او باطل است این و روزه زن و فرزند كه نافرمانی و مورد عاق پدر قرار گیرد تا وقتی كه توبه نكند مورد قبول حضرت حق قرار نمی‌گیرد.
فاطمه زهرا (علیها السلام) در آداب صائم می‌گوید
حضرت فاطمه (علیها السلام ) سَیِّده عالم در آداب روزه داری می‌فرماید :
عَنْ جَعْفَرِ ابن مُحَمَد عَنْ آبائِهِ عَنْ فاطِمَهِ (علیهم السلام): اِنَّها قالَتْ ما یَصْنَعُ الصائِمُِ بِصِیامِهِ اِذا لَمْ یَعْصِ لِسانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوارِحَهُ»
جعفر بن محمد «علیهما السلام» از اباء گرامش از فاطمه دخت گرام رسول ا… (صلی الله علیه و آله و اجمعین) روایت می‌كند كه حضرت زهرا (علیها السلام) فرمود صائم با روزه خویش كاری نكرده ( یعنی حق روزه را ادا نكرده) هرگاه زبان و گوش و چشم و جوارحش را از آنچه بر آنها حرام است حفظ نكرده باشد.
یعنی روزه یك مسمای واقعی از حفظ شكم از كل خوردنیها و نوشیدنیها و مبطلات دیگر و خلاصه‌ای از اجتناب از گناهان و معاصی خداوند می باشد زیرا روزه دار بدون پرهیز از تمامی محرمات روزه واقعی را در خویش تحقق نبخشیده است.

روزه داران چقدر اندكند وگرسنگان چه بسیار
 

امام باقر علیه السلام فرمودند :خداوند تبارك وتعالی را ملائكه ایست كه موكل بر روزه داران از روز اول ماه تا آخر ماه برای روزه داران طلب مغفرت می كند وهر شب به هنگام افطار فریاد زنند ای بندگان خدا شمارا بشارت باد كه گرسنگی كمی كشیدی وبه دنبال آن سیری شما زیاد است وچون شب آ خر رسید فریاد می زنند كه مبارك باد بر شما كه خداوند شما را مرزیده وتوبه شما را قبول كرد بنگرید بعد از این چگونه زندگیتان را شروع می كنید هیچ میدانی كه شهر رمضان چیست؟ شهر رمضان شهری است با ادراك وشعور، شهری كه شفاعت می‌كند. روایت است كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: در قیامت می بینیم كه شخصی را می‌‌كشند می‌گوید : كجا می‌برند ‌؟ ملائكه در جواب می‌گویند‌ «هذا مَنْ خضمُهُ شهُر رَمَضان» می فرماید :« وَ اَنَا بَرِیٌ مِمَنْ خَصْمُهُ شَهْرَ رَمَضان» یعنی من از كسی كه ماه رمضان دشمن اوباشد بیزارم پس ای دوست خودت را باخبر كن و بگو: ای نفس «قَدْ دَخَلَ شَهْرُاللهِ المُعَعْلَمْ. بعداز آگاهی در عظمَتَش بكوش مبادا كاری كنیم كه روزة شهرالله غیراز تشنگی وگرسنگی برماچیزی نداشته باشد. ماه بزرگ است پس به گناه آلوده اش مكن پس باید كاری كنیم كه ماه رمضان از دست ما در سلامت باشد بطوری كه بر ایمان ماه رمضان وماه مبارك باشد نه ماه منحوس ونفرت انگیزپس خدایا آنچه كه ازكرامت خود بر اولیاء خویش وعده فرموده ای به ما عطاكن وآنچه كه بر خود واجب كرده ای كه به تلاش كنندگان درراهت بدهی به ماهم عطاكن وما را در زمرة كسانی قرار ده كه مستحق مقام بلند بهشت اند.
خطبة امام رضا(ع) در فضیلت روزه
امام رضا (علیه السلام) فرمودند «اَلْحَسَناتُ فی شَهْرِ رَمَضان مَقْبُوْلَهٌ، وَ السَّیِاتُ فِیْهِ مَغْفُوْرَهٌ مَنْ قَرَأفی شَهْرِ رَمَضان آیهٌ مِنْ كِتابِ اللهِ عَزَّوَجَل كانَ كَمَنْ خَتَمَ القُرآنُ فی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ وَ مَنْ ضَحِكَ فِیْهِ فی وَجْهِ اَخِیْهِ الْمُوْمِنِ لَمْ یَلْقَهُ یَوْمَ القِیامَهِ اِلَّا ضَحِكَ فی وَجْهِهِ وَ بَشَّرَهُ بِالْجَنَّهِ وَ مَنْ اَعانَ فِیْهِ مُوْمِناً اَعانَهُ اللهُ تَعالی عَلَی الجَوازِ عَلَی الصِراطِ یَوْمَ تَزلُّ فِیْهِ الْاَقْدامُ وَ مَنْ كَفَّ فِیْهِ عَضَبَهُ كَفَّ اللهُ عَنْهُ یَوْمَ القِیامَهِ وَ مَنْ اَغاثَ فِیْهِ مَلْهُوْماً آمَنَهُ اللهُ مِنَ الفَزَعِ الْاكبَرِ یَوْمَ القِیامَهِ وَ مَنْ نَصَرَ فِیْهِ مَظْلُوْماً نَصَرَهُ اللهُ عَلی كُلِّ مَنْ عاداهُ فِی الدُّنْیا وَ نَصَرَهُ یَوْمَ القِیامَهِ عِنْدَ الحِسابِ وَ المِیْزانِ شَهْرُ رَمَضانِ شَهْرُ البَرْكَهِ وَ شَهْرُ الرَّحْمَهِ وَ شَهْرُ الْمَغْفِرَهِ وَ شَهْرُ التَوْبَه وَ شَهْرُ الاِنابَهِ وَ مَنْ لَمْ یَغْفِرْ لَهُ فی شَهْرُ رَمَضان فی اَیُّ شَهْرٍ یُغْفَرْ لَهُ فَاَسْئَلُوْ اللهَ اَنْ یَتَقَبَّلْ مِنْكُمْ فِیْهِ الصِّیامَ وَ لا یَجْعَلَهُ اخِرَ العَهْدِ مِنْكُمْ وَ اَنْ یُوَفِقَكُمْ فِیْهِ لِطاعَتِهِ وَ یَعْصِمَكُمْ مِنْ مَعْصِیَتَهِ اِنَّهُ خَیْرُ مَسْؤُوْلٍ(12)

ترجمه خطبه امام رضا(ع)
 

كارهای نیك در ماه رمضان مقبول است وگناهان آمرزیده است كسی كه در ماه رمضان یك آیه از قرآن را بخواند مثل این است كه در غیر رمضان یك ختم قرآن كرده است وكسی كه دراین ماه روی خوش به برادر ایمانیش نشان دهد و با خنده دلش را خوش كند روز قیامت او را ملاقات نمی كند مگر اینكه می‌خندد و خوشحال می‌كند او را و بهشت را به او بشارت می‌دهد و كسی كه در این ماه اعانت كند (خدمتی به برادر ایمانیش بنماید) خداوند او را هنگام عبور از پل صراط (آن روز كه تمام پاها می‌لغزند و به جهنم می‌افتد) كمكش می‌كند و كسی كه در این ماه خشم و غضبش را از ( زیر دستان و مردم) نگهدارد روز قیامت خداوند خشم و غضبش را از او نگه می‌دارد و اگر كسی بیچاره‌ای را در یابد خداوند در روز قیامت از فزع اكبر امانش می‌دهد اگر كسی در این ماه ستمدیده‌ای را یاری كند خداوند در دنیا از كل دشمنانش حفظ می‌كند و در روز قیامت هنگام حساب و میزان اعمال یاریش می‌فرماید آری ماه رمضان ماه بركت و رحمت است ماه‌آمرزش و پذیرش توبه است ماه برگشت از معاصی است هر كسی در این ماه رمضان آمرزیده نشد و از غفران بی پایان الهی بره‌ای نگرفت پس در چه ماهی آمرزیده می شود پس بخواهید و سوال و استغاثه كنید از خداوند كه روزه شما را در این ماه قبول فرماید و این ماه را آخرین رمضان شما قرار ندهد و شما را در این ماه بطاعت خویش موفق بدارد و از معاصی خویش حفظتان كند كه براستی او بهترین خالقی است كه از شما سئوال نمی‌نماید اما به خوبی قادر به اداء حوائج شما می‌باشد
برای روزه دار واقعی عِدْل و اندازه‌ای نیست
عَنْ اَبی اَمامَهِ: «قالَ قُلْتَ یا رَسُولَ ا… (صلی ا... علیه و آله) مُرْنی بِعَمَلٍ قالَ: عَلَیْكَ بِالصَّوْمِ فَاِنَّهُ لا عِدْلَ لَهُ قُلْتُ یا رَسُوْلَ اللهِ مُرْنی بِعَمَلٍ قالَ عَلَیْكَ بِالصَّوْمِ فَاِنَّهُ لا مِثْلَ لَهُ(13)
ابی امامه یكی از یاران پیامبر صلی ا... علیه و آله گفت عرض كردم ای رسول خدا صلی ا... علیه و آله مرا به عملی شایسته راهنمائی فرما حضرت فرمود بر تو باد بر روزه زیرا كه روزه عدل و همتا ندارد و ثوابش هم از اندازه‌گیری و وزن گذشته است عرض كردم: یا رسول الله صلی ا... علیه و آله مرا به عملی راهنمائی فرما فرمود: بر تو باد به روزه گرفتن زیرا مثل و مانندی (در عبادات) برای روزه نیست.
و این توصیه پیامبر صلی ا... علیه و آله باعث شد كه ابوامامه و همسرش و خادمشان همیشه روزه بودند و به روزه داری معروف گشتند.

ادامه مطلب


نوع مطلب :
برچسب ها : ماه رمضان ماه وزیدن نفحات الهی ماه رمضان ماه وزیدن نفحات الهی وگشوده شدن درهای رحمت و مغرفت خداوندی است كه در هر سال با فرا رسیدن آن جان تازه‌ای در كالبد وجودمان می‌دهد خداوند بزرگ، در این ماه با فراخوانی بندگان خویش بر خوان گسترده‌اش، هیچ لطف و عنایتی را از آنان دریغ نفرموده و تمام بركات را در دسترس آنان قرار داده است در این ماه مبارك درهای بهشت باز و درهای جهنم بسته شده است و شیاطین در زنجیر این الطاف همه زمینه التفات و توجه بندگان را به ذات اقدس الهی فراهم و جان تشنه‌ی آنان را مهیای دریافت پیام های هدایت و سعادت نموده است لذا این ماه مناسب‌ترین فرصت برای كسب تقوا و فضیلت همانطوریكه قرآن مجید به آن اشاره می‌كند كه «یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوْا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیامْ كَما كُتِبَ عَلَی الَّذینَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَقُوْن»زندگی واقعیتی است كه انسان باید در راستای آن راه كمال را بپیماید تا بتواند به هدف نهایی‌اش برسد هدف نهایی در حركت انسان رسیدن به مقام انسانیت و قرب الی الله و تخلق به اخلاق الهی است برای حركت صحیح در این مسیر و نیل به این هدف برنامه و دستور العمل صحیح لازم است تا رهرو بتواند بی آن كه وقت گرانبها را هدر دهد یا خسته و سرگردان شود در مسیر رشد و تعالی قدم بردارد.این راه را باید با ایمان به خدا شروع كرد و به غیر او دل نبست و در راه اطاعت و عبادتش با اخلاص وكوشش گام برداشت بدیهی است با تكرار عمل صالح و ادامه اطاعت و عبادت روح آدمی صفا می‌یابد و برای ادامه مسیر آمادگی بیشتر پیدا می‌كند.در مرحله دوم انسان باید نفس را به تقوا و خویشتن داری زینت دهد و از محرمات الهی به طور جدی اجتناب كند انسان در سایه تقوا و اجتناب از گناهان به مدارجی از كمال روحی و تهذیب نفس می‌رسد كه بعضی از آنها قابل توصیف نیست علاوه بر این به بركت تقوا در دنیا نیز از سلامت روح و نعمات بی پایان خداوند برخوردار می‌شود. ماه رمضان باعث رشد و بالندگی روح برای تغذیه و فربهی و شادابی بُعد انسانی و جنبه معنوی و روحی انسان نیازمندیهای غیر از نیازمندیهای مادی می باشد و این گونه نیست كه با بدست آوردن عوامل و زمینه‌های شادابی، فربهی و آسایش تن زمینه تنومندی، رشد، نشاط و آرامش جان نیز فراهم گردد.لذا برای پرورش و رشد و بالندگی جان و تامین خواسته‌های آن باید به سراغ اموری غیر از عوامل تامین كننده نیازهای تن شتافت هدف اصلی و نتیجه نهائی و دستاورد اصلی «روزه» كه برجسته‌ترین وظائف مسلمانان در ماه مبارك رمضان است تقوا می باشد. «یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوْا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِیامَ كَما كُتِبَ عَلَی الَّذیْنَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَقُوْن»(3) ای كسانی كه ایمان آورده اید روزه بر شما واجب شده است همانطوریكه بر كسانی كه قبل از شما بوده‌اند واجب بوده است امید است پرهیزكار شویدتقوا كه همان نگهداری، كنترل و مهار تمایلات حیوانی و خواسته‌های نفسانی است یك اصل واقعی و عینی می‌باشد كه در سایه‌ی روزه و روزه‌داری در وجود انسان محقق می‌گردد و ماه رمضان با همه‌ی آنچه كه به همراه دارد در صدد كنترل انسان و مهار تمایلات حیوانی و ایجاد تقویت و روحیه‌ی مقاومت در برابر جاذبه‌های نفسانی است تا بتواند بُعْدِ حقیقی وگوهر اصلی وجود انسان را سر زنده، بالنده، با نشاط و فربه نماید تا تو تن را چرب و شیرین می‌دهی گوهر جان را نیابی فربهی انسان برای تامین حیات معنوی خود و تقویت، پرورش فربهی روح خویش به این ماه الهی نیازمند است گرچه این فرضیه الهی مانند دیگر فرائض و تكالیف اسلامی تنها با یك بُعْدِ وجود انسان سر و كار ندارد و فوائد و آثار آن به حیات روحی انسان محدود نمی‌گردد و ضمن تامین نیازهای روحی و در پی داشتن آثار و نتایج معنوی بهره‌ها و بركات مادی و دنیای را هم برای انسان و جامعه به همراه دارد ولی هدف اصلی و نقش اساسی و تاثیر عمده ماه رمضان به حیات معنوی و روان انسانی مربوط می‌شود و آدمی برای بالندگی رشد و چالاكی به امساك، منع ومحدودیتی كه ماه رمضان برای بُعْد حیوانی انسان ایجاد می‌كند نیازمند است این امساك هرگز به معنای محرومیت و از دست دادن توانایی‌ها و گرفتار ضعف و ناتوانی شدن نیست و روزه برای پیشگیری از محرومیت انسان و ایجاد قدرت كنترل در برابر شهوات نفس و تمایلات تن و بر خوردار ساختن وجود انسان از گوهرها و كمالات انسانی بسیار لازم و ضروری است. ماه رمضان تولدی دیگر برای عابدان و عاشقان در عرصه معنویت، بهار دیگر فرا رسید و تولدی دیگر را در عالم ملكوت بشارت داد. بانك «یا اَیُّهَا الَّذیْنَ امَنُوْا اِسْتَجیْبُوْا لِله وَ لِلرَّسُولِ اِذا دَعاكُمْ لِما یُحْیِیكُمْ» در این عرصه عطرآگین زده شده است و رسالت مخاطبان شنیدن است و آنگاه لبیك و این لبیك باید درختانی سرسبز و تنومند و تربیت شده به ثمر بنشاند و این ماه چنین فرصت را در مقابل ما نهاده است.در این ماه با استعانت از درگاه احدیت و كمك گرفتن از انوار پاك چهارده معصوم (علیهم السلام) فرصت دیگری است برای پرداختن به درون و رسیدن به جهان طبیعت و لقاء حضرت حق اگر انسانها در راه رشد و تعالی خود و در راه عبادت خداوند كه هدف آفرینش انسان است وجود خود را پیراسته از گناه كنند و تقوا و خداشناسی را برای همیشه در وجود خود زنده نگهدارند سعادت و عزت دنیا و آخرت را به دست آورده‌اند.مخصوصاً سفارش زیاد شده است كه در ماه رمضان كه بهترین فرصت برای تزكیه و كسب فضائل انسانی است از این نعمت عظمی بهرمند شده و اوقات را مغتنم شمرده وخود را مشغول به عبادت و اطاعت خداوند نمایند. ساختار وجود انسان و فطرت اولیه‌اش، او را به سوی دریای معرفت الهی و عشق به پروردگار می‌كشاند در كشاكش هیاهوی زندگی و غوغای اجتماع، دست و پنجه نرم كردن با مشكلات زندگی گذر از گردنه‌های صعب العبور ناكامیها و تلخیها و شكستها ما را متوجه تكیه گاهی مطمئن می‌كند كه همان وجود خدای بی‌نیاز مطلق است.وقتی انسان در زندگی از همه چیز ناامید شد و قلب خود را با یاد حق آرامش داد در آن لحظه ارتباط برقرار می‌شود و از خزانة غیب او رحمت سرازیر می‌شود و حاجات برآورده می‌گردد.در این ماه دست به دعا بر می‌داریم و از وجود حق بخواهیم كه در مسیر او قرار گرفته و لحظه‌ای از یاد و ذكر او غافل نشویم. ماه رمضان ماه پیوند مخلوق با خالق ماه رمضان ماه پیوند عمیق مخلوق با خالق یكتاست كه این پیوند روحی و قلبی بین عبد و مولا بوسیله روزه‌داری برقرار می‌باشد تا جائی كه صائم همه‌ی هم و غم خود را صرف رضایت حضرت حق می‌كنند تا به وسیله این عمل پالایش درون كند و همه‌ی صفات رذیله درونی و برونی را به خاطر رضایت او خالصا و مخلصا از وجود خود بزداید و خود را به قربش نزدیك تا به همة صفات الهی آراسته گردد. بیائیم در این ایام از سیمای پرفروغ ماه رمضان استفاده كنیم چهره پرفروغ ماه رمضان آنگاه قابل مشاهده است كه پرده از دیدگاه آدمی برداشته و غبار تن حجاب رخسار زیبای جان نگردد و خواهش‌های نفسانی، مانع رؤیت ارتباط نیازهای جان آدمی با حقیقت و ماهیت روح پرور ماه رمضان نباشد و نگاه صحیح به این ماه و رابطه آن با جان آدمی و نیازهای او بدست آید در اینصورت لحظه لحظه‌ی این ماه و همه‌ی آنچه كه به همراه دارد موجب خیر، بركت و مباركی برای انسان است كه آن را درك كرده و برای آسایش انسانی بستر افكنده است چقدر شنیدنی است این گزارش محمد بن مسلم از امام باقر علیه السلام «ان ا… تعالی ملائكته موكلین بالصائمین یستغفرون لهم فی كل یوم من شهر رمضان الی‌آخره و ینادون الصائمین كُلَّ لَیْلَهٍ عند افطارهم: ابشروا عباد ا…. فقد جعلتهم قلیلاً و تَسْجَعُوْنَ كثیراً بوركم و بورك فیكم...»(4) خداوند دارای ملائكه‌ای است كه وظیفه آنان استغفار نمودن برای روزه‌داران در هر زمان از ماه رمضان تا پایان این ماه است و در هر شب هنگام افطار به روزه داران بشارت می‌دهند ای بندگان خدا اندكی گرسنگی را چشیدید و بزودی سیر می‌گردید شما و آنچه كه برای شماست مبارك گردید.آری اگر روح انسان را بشناسیم و نیازهای حقیقی او را بدانیم و رابطه بنده را با عالم ملكوت به درستی دریابیم نه تنها ماه رمضان را موجب محرومیت و محدودیت نمی‌دانیم بلكه آن را موجب توسعه و پیشرفت وجودی وصعود و تكامل انسانی خواهیم دانست و در این صورت برای تكامل و تعالی انسان و رسیدن به كوی حق روزه و ماه رمضان و اموری كه موجب بالندگی و نشاط و قوت جان می‌گردد را در خود محقق كنیم. چنان كه در این روایت نبوی آمده است. «مَنْ عَرَفَ اللهَ و عَظَّمَهُ، مَنَعَ فاهُ مِنَ الْكلامِ وَ بَطْنَهُ مِنَ الطَّعامِ و عَنّی نَفْسَهُ بِالصیامِ وَ القِیامِ … كسی كه خدا را به درستی شناخت و به عظمت او پی برده باشد دهان خود را از سخن بیهوده و شكمش را از غذا باز داشته و رنج روزه و عبادت را بر خود هموار می‌كند.با این نگاه و شناخت انسان مومن هرگز به از دست دادن ماه رمضان راضی نمی شود و در صورت از دست دادن آن سخت نگران و بسیار آزرده خاطر و ملول می‌گردد و آنچنان كه در زمزمه‌های عارفانه زین العابدین مشاهده می‌شود ما با این ماه خداحافظی می‌كنیم خداحافظی كسی كه جدایی‌اش برای او سخت است و این جدایی ما را اندهگین می‌كند و بارفتنش تنها می‌شوم(5). روزه داری مقدمه ای برای خدا شناسی وقتی انسان با عمق جان و روح به این حكم استوار و عظیم و پر منفعت الهی بنگرد به این حقیقت پی می‌برد كه یكی از راههای خودشناسی كه مقدمه‌ی خداشناسی می‌باشد روزه‌داریست كه انسان می‌تواند با انجام این عمل خود را به معبود حقیقی برساند. وقتی انسان درباره علت و فلسفه‌ی واجب شدن روزه بر بندگان نظر كند عشق بی‌انتهای حضرت حق را بر سر بندگان احساس می‌كند كه چنین تحفه‌ی آسمانی را به آنها ارزانی داشته است و با تمام وجود در‌میابد كه خداوند منّان از باب لطف و احسان و بخشش خواسته كه درهای رحمت بی‌انتهایش را به روی بندگان باز گرداند لذا می بینیم این علاقه در معصومین زیاد بوده بطوریكه حتی در غیر ماه رمضان به عنوان روزه مستحبی روزه می‌گرفتند تا با انجام این عمل نیكو خود را به حضرت احدیت نزدیك گردانند.وجود نازنین عالم امكان یعنی خاتم انبیاء حتی بعد از سپری شدن عید سعید فطر تا شش روز روزه مستحبی می‌گرفتند تا یكدفعه خود را از این ماه عزیز جدا نكند و فراق این ماه عظیم بر ایشان آسان گردد. ماه رمضان ماه رحمت و غفران الهی ماه رمضان، ماه رحمت، ماه بركت، ماه مغفرت، ماه كرامت، ماه عزت، ماه توبه، ماه آمرزش، ماه خود سازی، ماه تصفیه درون از رذائل و در یك كلام ماهی كه می‌تواند انسان پیراسته از همه‌ی رذائل و آراسته به همه‌ی حسنات و فضائل گردد ماه رمضان ماهی است كه خوان نعمت الهی در سر تا سر گیتی پهن شده و همة مومنین و مومنات بر سر این سفره نشسته و استفاده می‌كنند خاصه سالكان و نیكان كه از این سفره پهن شده كمال استفاده را می‌برند. «ماه رمضان ماه نزول قرآن» ماه رمضان ماهی است كه قرآن در آن نازل شده و بهترین شبها را در بر دارد كه حتی ملائكه فوج فوج جهت افاضه فیض بر روی زمین آمده وحسنات نیكوكاران و مومنین را بالا می برند ماه رمضان ماهی است كه نام آن درقرآن چندین بار ذكر شده است كه این خود دلیل عظمت و ارزش این ماه عزیر است و اگر كسی بتواند حقیقتاً و مخلصاً و خالصاً خود را همراه و هماهنگ این ماه بكند خیر دنیا و آخرت را شامل خود نموده است.لذا برادرم و خواهرم باید این ماه را مغتنم بشماریم و چنانچه از روی غفلت گناهی را مرتكب شده‌ایم فرصت را غنیمت شمرده و از اعمال ناشایسته خود توبه كنیم آنهم توبه نصوح بنابراین ماه رمضان ماه قرآن ماه هدایت، ماه شناخت حق از باطل است و علت اینكه ماه رمضان برای روزه گرفتن انتخاب شده است اینستكه این ماه بر سایر ماههای سال برتری دارد چون قرآن در آن نازل شده است «شَهْرُ رَمَضان اَلَذی اُنْزِلَ فِیْهِ الْقُرْآن»قرآن كتاب هدایت و راهنمای بشریت كه با دستورات و قوانین خود روشهای صحیح را از غیر صحیح جدا نموده و دستور سعادت انسانها را آورده است در این ماه عظیم است كه قرآن بر قلب نازنین رسول خدا نازل گردیده است. حتی در روایات اسلامی آمده است كه سایر كتب آسمانی «تورات» «انجیل» «زبور» «صحف» در این ماه نازل شده‌اند.امام صادق می فرماید «تورات» در ششم ماه مبارك و «انجیل» در دوازهم و «زبور» در هیجدهم و «قرآن مجید» در شب قدر نازل گردیده است.(6) و بدین ترتیب ماه رمضان ماه نزول كتابهای بزرگ آسمانی و ماه تعلیم و آموزش بوده است چرا كه تربیت و پرورش بدون تعلیم و آموزش صحیح ممكن نخواهد بود.برنامه تربیتی روزه نیز باید با آگاهی هر چه بیشتر با تعلیمات آسمانی هماهنگ گردد تا جسم و جان آدمی از آلودگی گناه شستشو داده شود.پس بیائیم در این ماه كه خداوند او را به خود نسبت داده است همة اعمال را با یك برنامه صحیح انجام دهیم تا حقیقتا میهمان حضرت حق باشیم و در واقع خود را به حضرت احدیت نزدیك كنیم كسی كه در این ماه خود را به اعمال خیر و نیك بپیوند، در واقع خود را به ذات حق متصل گردانیده است و جملگی اعمال مومنین در این ماه رنگ و صبغة الهی می‌گیرد بطوریكه حتی خواب انسان روزه‌دار عبادت محسوب می‌گردد پس راستی چه ماه بزرگی «روزه دار مزین به رنگ و صبغه الهی» همانطوریكه می دانیم روزه یك عمل درونی و پنهانیست و انسان مجبور نیست كسی را از این عمل درونی آگاه كند وحتی كسی هم قدرت تشخیص چنین موضوعی را ندارد كه بفهمد كه انسان مقابل آیا روزه است یا خیر در ثانی روزه بر محور ترك است، ترك خوردن و آشامیدن ترك سخن اضافی و ترك شهوت كه جملگی این عمل دارای صفات سلبی است و در این حال است كه روزه دار مزین به رنگ و صبغه الهی می‌گیرد. روزة حقیقی بر دل و جان و عقل تجلی می‌كند. آثار معنوی روزه بر دل و جان و عقل انسان تجلی می‌كند و انسان را به حقیقت واحد و اصل و انسان روزه دار را به بهشت برین آنجائی كه «عَیْناً یَشْرَبُ بِها عِبادُ ا…» می باشد. آن بهشتی كه فقط مخصوص روزه دارانست و غیر از روزه داران كسی نمی‌تواند به این بهشت پا نهد و در آنجا از طنین و آواز بلبلان بهره برد جائی كه شنوندگان عالم مانند آن را هنوز نشنیده‌اند آن مكانی كه حورالعین خود را برای روزه داران بآرایند، و بر غرفه‌های بهشت آیند و همة روزه داران را صدا زنند « اَلا هَلْ مَنْ خاطَبَ اِلَی ا…» آیا كسی است كه ما را خطبت كند پس بیائیم با رمضان میثاق و پیمان الهی ببندیم. روزه تنها نخوردن و نیاشامیدن نیست. اما روزه نخوردن و نیاشامیدن نیست بلكه روزه شرایطی دارد كه باید آن شرایط را حفظ كنیم تا روزه‌ای كامل و تمام داشته باشیم و آن شرائط یكی سكوت وجودمان است دوست عزیزم مگر نشنیده‌ای مریم بنت عمران گفت نذر كردم روزه باشم و با انسانی امروز سخن نگویم پس چون روزه گرفتی زبان را از دروغ حفظ كن و چشم از نامحرمان ببند با هم بر سر مسائل دنیائی دعوا نكنیم و با یكدیگر حسادت نورزیم غیبت یكدیگر را نكنیم به یكدیگر دروغ نگوئیم مباشرت خلاف نداشته باشیم از غیبت و ناسزا و شماتت ومسخره كردن و جدال و دشمنی و ظلم و سبك سری و زجر دادن به همنوعان پرهیز داشته باشیم. از یاد خدا ونماز غفلت نكنیم صحبت و سكوت از هر گناه مربوط به زبان را رعایت نمائیم بردباری و استقامت و صدق را مراعات كنیم و دوری از شرور اجتناب از قول زور و كذب و افترا و خصومت و سوءظن و غیبت و سخن چینی را نصب العین خود قرار ندهیم خود را مشرف به آخرت ببینیم و منتظر آن ایام باشیم كه مقابل حضرت حق جهت جواب گوئی قرار می‌گیریم و فقط چشم به وعده خدا ببندیم و از ماسوی ا… ببریم تا به لقاء او واصل گردیم.آرامش و وقار و خضوع و خشوع به خرج دهیم و ذلت عبد خائف از مولاء را در خود ایجاد كنیم همیشه در مقام خوف و رجاء باشیم به نحوی كه از ماسوی‌ا… آزاد شده و با این روزه كه دارای چنین سكوتی از همة گناهان است به ولایت خدا پیوسته باشیم گناهانی را كه خداوند در ظاهر و باطن از آن نهی كرده است حق خشیت او را در نهان و آشكار به جای آوریم و ای دوست عزیز در ایام روزه وجودت را به حق ببخش به نحوی كه قلب را برای او فارغ كنی و دل را برای اجرای فرامین منصوب نمائی چون چنین كردی به حقیقت روزه رسیده‌ای و امور ولایت را اطاعت كرده‌ایم و هر چه از این برنامه‌ها كم بگذاری به آن مقداری از ارزش روزه ات كم می شود تا این كه حضرت صادق علیه السلام فرمود روزه فقط خود داری از خوردن و آشامیدن نیست بلكه خداوند روزه را حجاب بین عبد و تمام گناهان فعلی و قولی قرار داد آنكس كه این شرایط را عمل كند روزه را افطار كرده كه روزه‌داران چقدر اندك وگرسنگان چه بسیار. رمضان به چه معنا است گفته شده لفظ رمضان از «رمضا» كه به معنی ریگ و سنگ تافته شده گرفته شده است اصمعی از ابوعمرو می‌گوید بخاطر این رمضان را رمضان می‌خوانند كه شتر بچه در او از شدت گرما بریان می‌شود همچنین به آتش «رمضان» گویند «لِاَنَّ الذُنُوْبَ تُرْمَضُ فِیْهِ» چون در ماه رمضان گناهان نابود می شود و اگر چنین نامی به رمضان اطلاق می‌شود بخاطر اینكه دلها در این ماه از موعظت و تقوی نصیب می‌برد چنانكه سنگها از حرارت آفتاب.بعضی رمضان را به معنی باران تابستانی كه عالَمْ را از گرد پاك می‌كند تعریف كرده‌اند.بعضی گفته‌اند رمضان از مصدر «رمض» به معنای شدت گرما و تابش آفتاب بر رمل معنا كرده‌اند كه انتخاب چنین واژه‌ای براستی از دقت نظر و لطافت خاصی برخوردار است چرا كه سخن از گداخته شدن است. شاید به تعبیری دگرگون شدن در زیر آفتاب گرم و سوزان نفس و تحمل ضربات بی امانش زیرا كه رمضان ماه تحمل شدائد و عطش ناشی از آفتاب سوزان یا گرمای شدید روزهای طولانی تابستان.همانطوریكه در فصل تابستان هرگاه باران از آسمان می‌ریزد گرد و غبار را پاك می‌كند همینطور در ماه مبارك رمضان گناهان پاك و شسته می‌شود و در واقع شخص روزه دار در آخر ماه رمضان مانند فرزندی است كه تازه متولد شده است(7) تعریف رمضان از منظر رسول اكرم (صلی ا… علیه و آله و سلم) قال رسول ا… (صلی ا… علیه و اله و سلم) اِنَّما سُمِیَّ الرَمَضان لِاَنَّهُ یُرْمَضُ الذُنُوْب(8) ماه رمضان را رمضان نامیدند چون گناهان را از بین می‌برد. وجه تسمیه رمضان از زبان امام باقر علیه السلام رمضان اسمی از اسماء الهی می باشد نباید دركلام به تنهائی ذكر شود مثلا چنین بگوئیم رمضان آمد یا رمضان رفت بلكه باید گفته شود ماه رمضان آمد یا ماه رمضان رفت، یعنی ماه را باید به اسم رمضان اضافه نمود در این رابطه پای سخنان امام باقر علیه السلام می‌نشینیم و به كلام آن بزرگوار با دل و جان گوش فرا می‌دهیم.هشام نقل روایت می‌كند و می‌گوید: ما هشت نفر از رجال در محضر حضرت ابی جعفر امام باقر علیه السلام بودیم در این هنگام سخن از رمضان به میان آمد.فقال علیه السلام: لا تَقُوْلُوْا هذا رَمَضان، وَ لا ذَهَبَ رَمَضان وَ لاجاءَ رَمَضان فَاِنَّ رَمَضانَ اِسْمٌ مِنْ اسماءِ ا… عزوجل لا یجیء و لا یَذْهَبُ وَ اِنَّما یجیءُ وَ یَذْهَبُ الزائِلْ وَ لكِنْ قُوْلُوْا شَهْرُ رَمَضان فَاشَهْرُ المُضاف اِلَی الاِسمِ، وَ الاِسْمُ اِسْمُ ا… . وَ هُوَ اَلشَّهْرُ الَّذی اُنْزِلَ فِیْهِ القُرآن وَ جَعَلَهُ ا… تَعالی مَثَلاً وَ عِیْداً كَقَوْلِهِ تَعالی فی عِیْسَی بْنِ مَرْیَم عَلَیْهِمَا السَلام وَ جَعَلْناهُ مَثَلاً لِبَنی اسرائیل(9)امام باقر علیه السلام فرمود نگوئید این است رمضان و نگوئید رمضان آمد یا رمضان رفت رمضان نامی از اسماء ا… است كه نه می رود ونه می‌آید بلكه رفتن و آمدن برای شیئ است كه فنا پذیر است و او وجود ممكن است و الا وجود واجب بالذات قابل تغییر و تبدیل نمی‌باشد تا چنین تعریفی بر او صادق آمدبلكه چنین باید بگوئید ماه رمضان یعنی ماه را اضافه به رمضان كنید تا خدای ناكرده سخنی نگوئیم كه سر از شرك در آورد كه چنین سخنی در ذات حق نشاید و ماه رمضان ماهی است كه قرآن در او نازل شده است و خداوند او را مثل عید قرار داده است همانطوریكه خداوند بزرگ عیسی بن مریم علیها السلام را برای بنی اسرائیل قرار داده است. روزه از نظر لغت « اَلصِیامُ لُغَهً: اِلْاِمْساك وَ التَرْك مُطْلَقاً، سَواءٌ كان عَن الطَعَام و الشَّرابِ اَوْ عَنِ الْعَمَلِ وَ الْكَلامِ روزه از نظر لغت به معنی امساك و ترك مطلق چیزها اعم از خوردنیها و آشامیدنیها و یا از هر عملی و سخنی می‌باشد «اَمْسَكَ الشَّیُ عَلی نَفْسِهِ» یعنی خود را از هر چیزی باز داشت.خداوند به حضرت مریم (علیها السلام) فرمود « فَقَولِی اِنِّی نَذَرْتُ الرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ اُكَلِمُ الْیَوْمَ انسِیا)(10) زمانی كه مردم به نزد حضرت مریم آمدند و گفتند ای مریم این فرزند را بدون پدر چگونه آورده‌ای خداوند به او فرمود هر كس از جنس بشر را ببینی به اشاره به او بگو كه من برای خداوند روزه سكوت كرده‌ام و با هیچ كس به علت روزه‌ام سخن نخواهم گفت «بنابراین صوم به معنی امساك مطلق است» روزه از نظر اصطلاح و شرع « اَلصِیامْ: «اَلْاِمْساكُ عَنِ المُنفطِرات «حقیقهً فی وَقْتٍ مخصوصٍ بِنیَهٍ مِنْ اَهْلِها صوم به معنای باز داشتن نفس از كل مفطرات حكمی و حقیقی است كه در وقت محدود و با نیتی و شرایطی خاص كه در رساله عملیه مذكور شده می‌باشد و مقصود امساك از مفطرات حقیقی مثل خوردنیها و آشامیدنیها و آمیزش جنسی و هر چیزی دیگری كه داخل بدن شود از راه منافذ طبیعی مثل خوردن دارو وغذا كه مبطل روزه است روزه چهار گروه مقبول نیست حضرت صادق علیه السلام فرمود: لاصِیامَ لِمَنْ عَصَیَ اَلْاِمامُ الْعادِلَ وَ لا صِیامَ لِعَبْدٍ ابِقٍ حَتی یَرْجِعَ وَ لا صِیامَ لِاِمرَاَهٍ ناشِزَهٍ حَتی تَتَُوْبَ وَ لا صِیامَ لِوَلَدٍ عاقٍ حَتی یَبُرَ.(11) كسی كه پیشوای امام عادل را نافرمانی كند و از او اطاعت ننماید روزه او صحیح نیست عبد فراری تا هنگام مراجعت به مولاء روزه او باطل است این و روزه زن و فرزند كه نافرمانی و مورد عاق پدر قرار گیرد تا وقتی كه توبه نكند مورد قبول حضرت حق قرار نمی‌گیرد. فاطمه زهرا (علیها السلام) در آداب صائم می‌گوید حضرت فاطمه (علیها السلام ) سَیِّده عالم در آداب روزه داری می‌فرماید : عَنْ جَعْفَرِ ابن مُحَمَد عَنْ آبائِهِ عَنْ فاطِمَهِ (علیهم السلام): اِنَّها قالَتْ ما یَصْنَعُ الصائِمُِ بِصِیامِهِ اِذا لَمْ یَعْصِ لِسانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوارِحَهُ» جعفر بن محمد «علیهما السلام» از اباء گرامش از فاطمه دخت گرام رسول ا… (صلی الله علیه و آله و اجمعین) روایت می‌كند كه حضرت زهرا (علیها السلام) فرمود صائم با روزه خویش كاری نكرده ( یعنی حق روزه را ادا نكرده) هرگاه زبان و گوش و چشم و جوارحش را از آنچه بر آنها حرام است حفظ نكرده باشد. یعنی روزه یك مسمای واقعی از حفظ شكم از كل خوردنیها و نوشیدنیها و مبطلات دیگر و خلاصه‌ای از اجتناب از گناهان و معاصی خداوند می باشد زیرا روزه دار بدون پرهیز از تمامی محرمات روزه واقعی را در خویش تحقق نبخشیده است. روزه داران چقدر اندكند وگرسنگان چه بسیار امام باقر علیه السلام فرمودند :خداوند تبارك وتعالی را ملائكه ایست كه موكل بر روزه داران از روز اول ماه تا آخر ماه برای روزه داران طلب مغفرت می كند وهر شب به هنگام افطار فریاد زنند ای بندگان خدا شمارا بشارت باد كه گرسنگی كمی كشیدی وبه دنبال آن سیری شما زیاد است وچون شب آ خر رسید فریاد می زنند كه مبارك باد بر شما كه خداوند شما را مرزیده وتوبه شما را قبول كرد بنگرید بعد از این چگونه زندگیتان را شروع می كنید هیچ میدانی كه شهر رمضان چیست؟ شهر رمضان شهری است با ادراك وشعور، شهری كه شفاعت می‌كند. روایت است كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: در قیامت می بینیم كه شخصی را می‌‌كشند می‌گوید : كجا می‌برند ‌؟ ملائكه در جواب می‌گویند‌ «هذا مَنْ خضمُهُ شهُر رَمَضان» می فرماید :« وَ اَنَا بَرِیٌ مِمَنْ خَصْمُهُ شَهْرَ رَمَضان» یعنی من از كسی كه ماه رمضان دشمن اوباشد بیزارم پس ای دوست خودت را باخبر كن و بگو: ای نفس «قَدْ دَخَلَ شَهْرُاللهِ المُعَعْلَمْ. بعداز آگاهی در عظمَتَش بكوش مبادا كاری كنیم كه روزة شهرالله غیراز تشنگی وگرسنگی برماچیزی نداشته باشد. ماه بزرگ است پس به گناه آلوده اش مكن پس باید كاری كنیم كه ماه رمضان از دست ما در سلامت باشد بطوری كه بر ایمان ماه رمضان وماه مبارك باشد نه ماه منحوس ونفرت انگیزپس خدایا آنچه كه ازكرامت خود بر اولیاء خویش وعده فرموده ای به ما عطاكن وآنچه كه بر خود واجب كرده ای كه به تلاش كنندگان درراهت بدهی به ماهم عطاكن وما را در زمرة كسانی قرار ده كه مستحق مقام بلند بهشت اند. خطبة امام رضا(ع) در فضیلت روزه امام رضا (علیه السلام) فرمودند «اَلْحَسَناتُ فی شَهْرِ رَمَضان مَقْبُوْلَهٌ، وَ السَّیِاتُ فِیْهِ مَغْفُوْرَهٌ مَنْ قَرَأفی شَهْرِ رَمَضان آیهٌ مِنْ كِتابِ اللهِ عَزَّوَجَل كانَ كَمَنْ خَتَمَ القُرآنُ فی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ وَ مَنْ ضَحِكَ فِیْهِ فی وَجْهِ اَخِیْهِ الْمُوْمِنِ لَمْ یَلْقَهُ یَوْمَ القِیامَهِ اِلَّا ضَحِكَ فی وَجْهِهِ وَ بَشَّرَهُ بِالْجَنَّهِ وَ مَنْ اَعانَ فِیْهِ مُوْمِناً اَعانَهُ اللهُ تَعالی عَلَی الجَوازِ عَلَی الصِراطِ یَوْمَ تَزلُّ فِیْهِ الْاَقْدامُ وَ مَنْ كَفَّ فِیْهِ عَضَبَهُ كَفَّ اللهُ عَنْهُ یَوْمَ القِیامَهِ وَ مَنْ اَغاثَ فِیْهِ مَلْهُوْماً آمَنَهُ اللهُ مِنَ الفَزَعِ الْاكبَرِ یَوْمَ القِیامَهِ وَ مَنْ نَصَرَ فِیْهِ مَظْلُوْماً نَصَرَهُ اللهُ عَلی كُلِّ مَنْ عاداهُ فِی الدُّنْیا وَ نَصَرَهُ یَوْمَ القِیامَهِ عِنْدَ الحِسابِ وَ المِیْزانِ شَهْرُ رَمَضانِ شَهْرُ البَرْكَهِ وَ شَهْرُ الرَّحْمَهِ وَ شَهْرُ الْمَغْفِرَهِ وَ شَهْرُ التَوْبَه وَ شَهْرُ الاِنابَهِ وَ مَنْ لَمْ یَغْفِرْ لَهُ فی شَهْرُ رَمَضان فی اَیُّ شَهْرٍ یُغْفَرْ لَهُ فَاَسْئَلُوْ اللهَ اَنْ یَتَقَبَّلْ مِنْكُمْ فِیْهِ الصِّیامَ وَ لا یَجْعَلَهُ اخِرَ العَهْدِ مِنْكُمْ وَ اَنْ یُوَفِقَكُمْ فِیْهِ لِطاعَتِهِ وَ یَعْصِمَكُمْ مِنْ مَعْصِیَتَهِ اِنَّهُ خَیْرُ مَسْؤُوْلٍ(12) ترجمه خطبه امام رضا(ع) كارهای نیك در ماه رمضان مقبول است وگناهان آمرزیده است كسی كه در ماه رمضان یك آیه از قرآن را بخواند مثل این است كه در غیر رمضان یك ختم قرآن كرده است وكسی كه دراین ماه روی خوش به برادر ایمانیش نشان دهد و با خنده دلش را خوش كند روز قیامت او را ملاقات نمی كند مگر اینكه می‌خندد و خوشحال می‌كند او را و بهشت را به او بشارت می‌دهد و كسی كه در این ماه اعانت كند (خدمتی به برادر ایمانیش بنماید) خداوند او را هنگام عبور از پل صراط (آن روز كه تمام پاها می‌لغزند و به جهنم می‌افتد) كمكش می‌كند و كسی كه در این ماه خشم و غضبش را از ( زیر دستان و مردم) نگهدارد روز قیامت خداوند خشم و غضبش را از او نگه می‌دارد و اگر كسی بیچاره‌ای را در یابد خداوند در روز قیامت از فزع اكبر امانش می‌دهد اگر كسی در این ماه ستمدیده‌ای را یاری كند خداوند در دنیا از كل دشمنانش حفظ می‌كند و در روز قیامت هنگام حساب و میزان اعمال یاریش می‌فرماید آری ماه رمضان ماه بركت و رحمت است ماه‌آمرزش و پذیرش توبه است ماه برگشت از معاصی است هر كسی در این ماه رمضان آمرزیده نشد و از غفران بی پایان الهی بره‌ای نگرفت پس در چه ماهی آمرزیده می شود پس بخواهید و سوال و استغاثه كنید از خداوند كه روزه شما را در این ماه قبول فرماید و این ماه را آخرین رمضان شما قرار ندهد و شما را در این ماه بطاعت خویش موفق بدارد و از معاصی خویش حفظتان كند كه براستی او بهترین خالقی است كه از شما سئوال نمی‌نماید اما به خوبی قادر به اداء حوائج شما می‌باشد برای روزه دار واقعی عِدْل و اندازه‌ای نیست عَنْ اَبی اَمامَهِ: «قالَ قُلْتَ یا رَسُولَ ا… (صلی ا... علیه و آله) مُرْنی بِعَمَلٍ قالَ: عَلَیْكَ بِالصَّوْمِ فَاِنَّهُ لا عِدْلَ لَهُ قُلْتُ یا رَسُوْلَ اللهِ مُرْنی بِعَمَلٍ قالَ عَلَیْكَ بِالصَّوْمِ فَاِنَّهُ لا مِثْلَ لَهُ(13) ابی امامه یكی از یاران پیامبر صلی ا... علیه و آله گفت عرض كردم ای رسول خدا صلی ا... علیه و آله مرا به عملی شایسته راهنمائی فرما حضرت فرمود بر تو باد بر روزه زیرا كه روزه عدل و همتا ندارد و ثوابش هم از اندازه‌گیری و وزن گذشته است عرض كردم: یا رسول الله صلی ا... علیه و آله مرا به عملی راهنمائی فرما فرمود: بر تو باد به روزه گرفتن زیرا مثل و مانندی (در عبادات) برای روزه نیست. و این توصیه پیامبر صلی ا... علیه و آله باعث شد كه ابوامامه و همسرش و خادمشان همیشه روزه بودند و به روزه داری معروف گشتند. روزه باعث تقویت اراده و ایمان انسانیست روزه با كیفیتی كه دارد در حقیقت روح معنوی و ایمانی انسان را تقویت و اراده او را در اجتناب از معاصی و گناه قوی و نیرومند می‌گرداند و رمضان ماه خود سازی و تزكیه است در این باره امام علی علیه السلام چنین توصیه می‌فرماید «عَلَیْكُمْ بِصِیامِ شَهْرِ رَمَضانِ فَاِنَّ صِیامَهُ جُنَّهً حَصینَه»(14) بر شما باد به روزه‌ی ماه رمضان زیرا روزه این ماه سپری است نگهدارنده از آتش جهنم ( و یا قلعه ایست محكم كه انسان را از تمامی خطرات حفاظت می‌نماید.) ماه رمضان ماه تزكیه نفس سپاس خدایی را سزاست كه ماه خود رمضان را ماه صیام و روزه و ماه اسلام و ماه تزكیه و ماه تصفیه و پاك شدن از گناهان و ماه قیام و ایستادن برای نماز در شبها یا به پا خاستن برای احیای اسلام و جهاد در راه خدا را یكی از آن احسان قرار داد آن چنان ماهی كه قرآن در آن فرو فرستاده شد در حالی كه برای مردم راهنما و نشانه‌های آشكار رهبری و جدا كننده میان حق و باطل است توصیف امام سجاد در دعای خود هنگام حلول ماه رمضان» «فَاَبانَ فَضِیْلَتَهُ عَلی سائِرِ الشُهُوْرِ بِما جَعَلَ لَهُ مِنَ الحُرُماتِ المَوْفُورَهِ وَ الفَضائِلِ المَشْهُورَهِ فَحَرَّمَ فیهِ ما اَحَلَّ فی غَیْرِهِ اِعْظاماً وَ حَجَرَ فیهِ المَطاعِمِ وَ المَشارِبَ اِكْراماً وَ جَعَلَ لَهُ وَقْتاً بَیْناً لا یُجیْزُ – جَلَّ وَ عَزَّ اَنْ یُقَدِّمُ قَبْلَهُ وَ لا یَقْبَلُ اَنْ یُؤَخِّرَ عَنْهُ ثُمَّ فَضَّلَ لَیْلَهً واحِدَهً مِنْ لَیالِیْهِ عَلی لَیالی اَلْفِ شَهْرٍ وَ سَمّاها لَیْلَهَ الْقَدْرِ تَنَزَّلُ المَلائِكَه وَ الرُّوحُ فِیها بِاِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ اَمْرٍ سَلامٌ دائِمُ البَرْكَهِ اِلی طُلُوعِ الفَجْرِ عَلی مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ بِما اَحْكَمَ مِنْ قَضائِهِ »«پس برتری آن را بر ماههای دیگر به سبب حرمتها و گرامی داشتنهای بسیار و فضائل و برتری های آشكار كه برای آن قرار داد هویدا گردانید و در آن ماه از جهت بزرگ داشت آنچه كه در ماههای دیگر حلال كرده حرام نمود و خوردنیها و آشامیدنیها را در (روزهای) آن منع كرد و برای آن وقت آشكاری (معیّنی) قرار داد كه خدا بزرگ و توانا جائز و روا نمی‌داند كه پیش انداخته شود و نمی پذیرد كه از آن وقت به تاخیر افتد سپس عبادت و بندگی در شب قدر آن را به عبادت در شبهای هزار ماه برتری داد و آن را شب قدر نامید (شبی كه خدای تعالی اَجَلْها و روزیها و هر امری كه حادث می‌شود را مقدر می‌فرماید) در آن شب بسیاری از فرشتگان و روح كه مخلوقی است بزرگتر از فرشته به فرمان پروردگارش بر هر كه از بندگانش بخواهد با قضا و قدری كه محكم و استوار كرده كه تغییر و تبدیلی در آن شب به زمین می‌آیند. بار خدایا از تو می‌خواهیم كه ماه رمضان را برای ما ماه عبادت و بندگی قرار ده و اوقات آن را به طاعت و فرمانبرداری از تو آراسته گردان و ما را در روزش به روزه و شبش به نماز و زاری بسوی درگاه خود وا دار. آغاز سال قمری در روایات و درخواست انسان از خداوند از زبان معصومین اَللّهمَ اَنتَ اِلا لَهُ الْقَدیم وَ هذهِ سَنَهٌ جَدیده فَاَسْاَلُكَ فِیهِما العِصْمهَ مِنَ الشَّیطانِ وَ القُوَّهِ عَلی هذِهِ النَفْسِ اَلامارهِ بِاْسُوءِ وَ الْاِشتغالِ بِما یُقَرِبُنی اِلَیْكَ …. مفاتیح بعضی اولین ماه قمری را ماه رمضان دانسته و استناد به روایتی از امام صادق علیه السلام كرده‌اند عَنِ الصادِق علیه السلام قالَ شَهرُ رَمَضان راسُ السَّنَهِ(15) و بعضی اول سال قمری را شوال فرض نموده‌اند و بعضی دیگر اول سال را سال شمسی حساب نموده‌اند و بعضی شب قدر را اول سال قمری عنوان نموده‌اند. عَنِ الصادق علیه السلام: قالَ لَیلهُ الْقدرِ فی اَوَّلِ السَّنَهِ فی اخِرُها(16) نظر سید بن طاوس وَ اعْلَمْ اِنِّی وَجَدْتُ الرِوایاتِ مُختلفاتِ فی اَنَّهُ هَلْ اولُّ السِنَهِ المحرم اَوْ شهرُ رمضان لكنَّنی رَاَیْتُ عَمَلُ مَنْ اَدركتُهُ مِنْ عُلماءِ اَصحابِنا المُعْتَبرین و كثیراً مِن تَصانیفِ عُلمائهم الماضین اِنَّ اَوَّلُ السَنه شهرُ رمضان عَلی التَعیینُ و لَعَّلَ شهرُ الصیام اَوَّلُ الطام فی عباداتِ الاِسلامِ اَلمُحَرَّم اَوَلُّ السَنَه فی غَیرِ ذالكَ مِنَ التواریخ ومَهامِ الاَنام(17)من روایات مختلفی در این باره كه آیا اول سال ماه رمضان است یا ماه محرم دیده‌ام. ولی از عمل علمایی كه محضر آنان را درك كرده و بسیاری از تالیفات علمای گذشته متوجه شده ام كه اول سال به صورت قطعی ماه رمضان است دعای پیامبر هنگام هلال ماه رمضان كان رسول الله (صلی ا... علیه و آله) اِذا اَهَلَّ هِلالَ شهرَ رمضان اِسْتَقْبَلَ القِبْلَه و رَفَعَ یَدیْهِ و قالَ «اَللّهُمَ اَهِّلُهُ عَلینا بالْاَمْنِ و الایمانِ و السَّلامهَ و الْاِسلامِ و الْعاقِبهِ المُجَلِّلَهِ و الرِزقِ الواسعِ و دَفَعَ الْاَسقامِ اَللّهُمَ ارْزُقنا صِیامَهُ و قِیامَهَُ و تِلاوهِ القُرآنِ فیه و سَلُّتْهُ لنا و تُسَلَّمْهُ منّا و سَّلَمْنا فِیه(18) رسول الله صلی ا... علیه و آله هنگامی كه رویت هلال رمضان می‌فرمود رو به قبله می نمود و دستهای مباركش را بلند می‌كرد. پروردگارا این ماه را بر ما نو گردان تا به امن و امان و سلامتی و اسلام و تندرستی و روزی فراخ نائل گردیم. خدایا در این ماه رزق و روزی ما را زیاد گردان و از تو می‌خواهیم همه ناملایمات را از ما دور گردان و توفیق عبادت و تلاوت قرآن به ما عنایت گردان و این ماه را بر ما سالم و تمام گردان و او را از ما سالم بدار. خواسته های ما هنگام رویت هلال از موضوعات مهمی كه همراه با رویت هلال از خدای با عظمت در این ماه شریف مسالت می‌نمائیم اینست كه خدایا با نو شدن این ماه از شما مسالت می‌طلبیم كه امنیت وایمان و اسلام با عافیت تام و تمام، روزی وسیع، رفع بیماریها، تلاوت قرآن و مدد بر نماز و روزه، و دعا بر اینكه خدایا امنیت و سلامت را بر ما قرار ده و خدایا ما را شامل بزرگترین نعمتهایت كه امنیت می‌باشد قرار ده كه در این راستا برای ارزش امنیت سخنان فراوانی رسیده است.ابتدا لازم است پیرامون معنای امنیت سخن بگوئیم راغب اصفهانی اینگونه امنیت را تعریف می‌نماید كه مراد از امنیت آرامش نفس و زوال خوف و ترس است كه آدمی با خیال راحت به زندگی خود ادامه می‌دهد به همین جهت ودیعه را «امانت گویند» چون كه صاحب امانت آرامش خاطر دارد كه به امانتش خیانت نمی‌شود، شكی نیست در اینكه آرامش خاطر از نعمتهای بسیار ارزنده است و تا وقتی انسان آن را از دست ندهد قدر و منزلت آن را در زندگی خود درك نمی كند چنانكه انسان سالم تا وقتی كه در حالت سلامتی بسر می‌برد ارزش سلامتی را درك نمیكند اما انسانی كه دچار مرض و درد می باشد به حقیقت سلامتی پی می‌برد و این نعمت بزرگ را در وجود خود به عینه درك و احساس می‌كند.لذا امنیت یكی از همان خواسته‌ها ئیست كه در اكثر دعاها از زبان ائمه به چشم می‌خورد. اَللّهُمَ اِنّی اَساَلُكَ الاَمنَ و الایمانَ بِكَ و التَّصْدِیقَ بِنبِیكْ و العافیهَ مِنْ جَمیعِ البَلاءِ والشُكرَ علی العافیهِ و الغِنی عَنْ شِرارِ النّاس(19) بار الها از تو امنیت ایمان تصدیق پیامبرت و عافیت از همة بلاها، و شكر برعافیت و بی نیازی ازمردم شرور را مسألت می‌نمایم دو نعمت در بین مردم قدر و منزلت آن شناخته نیست از حضرت علی (ع) نقل شده كه رسول خدا (صلی الله علیه و اله و سلم) فرمود: نِعمتانِ مَكْفورتانِ الْاَمنِ و الْعافِیه(20) دو نعمت است كه در بین مردم شناخته نشده است 1- امنیت، 2- عافیت قصه های پیشینیان كه كافر شدند و ایمان نیاوردند را شنیده یا خوانده اید كه آخرت را به دست فراموشی سپرده بودند پیغمبران را شهید كردند قوانین الهی را زیر پا گذاشته در نتیجه مبتلابه عذابهای شدید شدند خداوند غیر از آنكه عذابهای گوناگون برای آنها فرستاد اشرارشان را بر آنها مسلط نمود چنان كه در حالات فرعون بیان شده كه مردم را به اشد عذاب كیفر می‌نمود مردم را سربریده و بنده‌ی خویش كرده تااینكه جوانانشان را سر بریده و اعدام كرده زنهایشان را به كنیزی نگهداشته از مردان كارهای سخت كشیده و همه را به استعمار و استثمار درآورده و در میان زن و مرد جدایی انداخت و نمی‌گذاشت زن و مرد در یك جا با هم زندگی كنند تا مبادا مردی از آنها متولد شود چنان فرعون امنیت و آرامش را از آنها گرفته بود كه در شبها ناله‌ها بلند بود و بسیاری از آنها به تنگ آمده قلباً به سوی خدا راه پیدا نموده مناجاتها نموده و نالیده تا خداوند حضرت موسی علی نبینا و اله و علیه السلام را برای نجاتشان فرستاده آری كسانی این نعمت بزرگ را درك می‌كنند كه در محیط ناامن در منطقة جنگی، آدمكشی و ناامنی بوده و قتل و غارتها را با چشم دیده و در واقع افرادی پی به نعمت امنیت خواهند برد كه شب و روز در جنگ ستمگران و ظلم و ستمشان دچار بوده و در اختناقهایشان به سر برده چنانچه شما شاهد بودید در جنگ تحمیلی هنگامی كه هواپیمائی از طرف عراق به خاك میهن اسلامی روانه می‌شود و آژیلها به صدا در می‌آمد همه دنبال جای امنی بودند تا جان خود را از آن بمبهای قول پیكر سالم به در برند.یادم نمی‌رود در اصفهان خودمان با آن ساختمانهای مجلل با آن قیمتهای كذائی با یك خانه‌ی كاه‌گلی در یك روستا معاوضه می شد تا شاید بتوان بدین طریق جان خود و فرزندان را حفظ نمایند پس در این ماه عزیز از خداوند منّان بخواهیم كه در این مملكت شیعی امنیت را برقرار كند و دست همه‌ی شیاطین را از این مملكت كوتاه كنند. تا بتوانیم در كنار امنیت به اصلاح درون و برون بپردازیم. روزه واجبی همرد یف واجبات دیگر عَن ابی جعفر قالَ: سُبیَ اسلام علی خَمسهِ اَشیاءٍ علی الصَّلاهِ و الزَكاهِ و الْحَجِ و الصومِ و الوِلایَهِ، روزه همانند نماز وزكات و حج و ولایت خداوند به انجام این عمل دستور داده و همه‌ی مومنین را با جمله‌ی «یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا» خطاب كرده و نهی از ترك چنین واجبی همانند نهی از ترك واجبات دیگر می‌باشد.لهذا همانطوریكه تارك صلاه در نزد خداوند مورد مواخذه قرار می‌گیرد همینطور تارك روزه مورد مواخذه قرار می‌گیرد تحدید شدید برای روزه خواران عَنْ یُونس بنِ حَمْدان الرازی قالَ: سَمِعْتُ اَباعَبْدا… علیه‌السلام یَقولُ مَن اَفْطَرَ یوماً مِنْ شهرِ رمضان خَرَجَ رُوحُ الایمانِ مِنه(21) یونس بن حمدان رازی از حضرت صادق روایت می‌كند كه هركس یك روزه از ایام ماه رمضان را بدون دلیل بخورد روح ایمان از وجود او خارج می‌شود. ماه رمضان ماه غفران و آمرزش گناهان عن ابی جعفر علیه السَّلام قالَ: قالَ رَسولُ ا… صلَّی اللهُ علیه و آله لمّا حضرَ شهرُ رَمضان و ذالكَ فی ثلاثٍ یقینٍ مِنْ شَعبان قالَ لِبلالِ: نادَ فی النّاس فَجَمَعَ الناسُ ثُمَّ صَعِدَ المِنبرْ فَحَمِدَ ا… و اُثْنی علیه ثم قالَ: اَیُّهَا الناس اِنَّ هذا الشَهرُ قَدْ خصمكُم ا… و اُثْنی عَلَیْه ثم قال: ایُّهَا الناس اِنَّ هذا الشهر قد خصمكم ا… به حَضَركُمْ و هُوَ سَیِّدُ الشُهُور لَیْلَه فیه خیر مِنْ الف شهرٍ تُغْلَقُ فیه اَبْوابِ النّارِ و تَفْتَح فیهِ اَبوابِ الجَنان فَمَنْ اَدْرَكَهُ وَ لَمْ یَغفِرْ لَهُ فَاَبْعَدَهُ الله وَ من اَدْركَ والدیه وَ لَمْ یَغفر لَهُ فَاَبْعَدً ا …. و مَنْ ذَكَرَتْ عِنْدَهُ فَلَمْ یُصَّلِ عَلَیَّ فَاَبْعَدَه الله(22) چند روزی به رمضان مانده بود كه رسول اكرم به بلال فرمود: مردم را خبر كن بعد از جمع شدن مردم پیامبر (صلی ا… علیه و آله و سلم) فرمود مردم این ماه ماهی شریفی است كه خداوند به خود نسبت داده و ماهی كه در پیش روی شماست سرور ماه‌های دیگر است یك شب از این ماه بهتر از هزار ماه است در این ماه درهای جهنم بسته و درهای بهشت باز است هر كس این ماه را درك كند ولی آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است و هر كس پدر و مادرش را درك كند و بخشیده نشود از رحمت خدا دور است و اگر نزد كسی نام من برده شود و بر من صلوات نفرستند بخشیده نمی‌شود و از رحمت خدا دور است. رمضان بهترین ماه‌های سال عَنْ اَبی عَبْد ا… قالَ: اِنَّ عِده الشُهورِ عِندَ ا… اِثْنا عَشَرَ شَهْراً فی كتابِ ا… عَزَّوَجَلَ یَوْمَ خَلَقَ السَماوات و الارضِ فِقرَهُ الشُهُور شَهرً ا… شهرِ رمضان و قَلْبَ رمضانِ لَیْلَهِ القدرِ و نَزَّلَ القرآن فی اول لیلهٍ مِنْ شهرِ رمضان فَاسْتقبلَ الشَهرُ بالقرآن(23) امام صادق علیه السلام فرمود: شمار ماه‌ها نزد خداوند در كتاب شریف «قرآن » دوازده ماه است در روزی كه آسمانها و زمین را خلق نمود و سرور این ماه‌ها، ماه خدا و ماه رمضان است و قلب ماه رمضان شب قدر است پس با قرآن به استقبال ماه رمضان آئید دعا و استغفار در این ماه قال علی علیه السلام: عَلَیْكُمْ فی شهرِ رَمَضان بِكَثْرَهِ الاِسْتغفارِ و الدُّعاء فَاَمَّا الدُّعا فَیَدْفعُ عَنكُم بِهِ البلاء و اَمَّا الاِستغفار فَتُحْمی بِهِ ذُنُوبَكُم(24) بر شما باد در این ماه به استغفار و دعای زیاد اما دعا بلا را از شما دفع می‌كند و اما استغفار از بین برنده گناهان شما است. تلاوت قرآن در این ماه بهترین وسیله تقرب به خدا قال ابوجعفر علیه السلام: لِكُلِ شَی رَبیع وَ رَبیع القُرْآن شَهْرُ رَمَضان(25) برای هر چیزی بهاری است و بهار قرآن ماه رمضان استبه همین جهت تاكید بسیار فراوان شده در تلاوت قرآن مجید در این ماه پربركت و خواندن یك آیه قرآن چنانچه از حضرت رضا علیه السلام نقل شده برابر با یك ختم قرآن در ماههای دیگر خواهد بود كه امام می فرماید «مَنْ قَرَءَ فی شهرِ رمضان آیهً مِنْ كتابِ ا…. عزوجَلَّ كان كَمَنْ خَتَم القرآن فی غَیْرِهِ مِنَ الشُهُور(26) پنج هدیه به امت محمد ( صلی الله علیه و اله و سلم) قال رسول ا… ( صلی الله علیه و اله و سلم) اعطیت امتی فی شهر رمضان خمسا ثم لَمْ یعطهن امه نبیٍّ قبلی: اما واحده فاذا كان اول لیله من شهر رمضان فانظر ا… عزوجل الیهم، و مَنْ نظر ا… الیه لَمْ یعذبه ابداً. اما الثالثه: فان خلوف افواههم حین یمسون عند ا… عزوجل اطیب من ریح المسك اما الثالثه: فان الملائكه یستغفرون لهم فی لیلهم و نهارهم اما الرابعه: فان ا… عزوجل یا مرجته ان استغفری و تزینی لعبادی، فیوشك ان یذهب بهم نصب الدنیا و اذا ها و یصیروا الی حبتی و كرامتی اما الخماسه: فاذا كان آخر لیله غفر لهم جمیعا فقال رجل: فی لیله القدر یا رسول ا… (صلی الله علیه و اله و سلم) فقال : الم تر الی العمال اذا فرغوا مِنْ اعمالِهِم و فوا(27) پیامبر خدا صلی الله علیه و اله و سلم فرمودند: به امت من در ماه رمضان پنج هدیه داده شده كه به هیچ پیامبری پیش از من داده نشده است اما هدیه اول هرگاه شب اول ماه رمضان فرا رسد خداوند عزوجل به سوی بندگان نظر می‌كند و كسی كه خدا به او نظر كند تا ابد عذاب نمی‌شود. هدیه دوم: بوی دهان آنان كه در نزد خدا شب زنده‌داری می‌كنند خوشبوی تر از بوی مشك می‌شود هدیه سوم: ملائكه برای ایشان در شب و روز استغفار می‌كنند.هدیه چهارم: همانا خداوند عزوجل بهشت را امر می‌كند تا استغفار كند برای بندگان و برای آنان آراسته شود پس نزدیك است كه سختی‌ها و رنج های دنیا آنها را با خود ببرد و می‌روند به سوی بهشت من.هدیه پنجم: پس هرگاه شب آخر فرا رسد خداوند همة بندگان را می آمرزد، مردی گفت یا رسول ا… صلی الله علیه و اله و سلم در شب قدر پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم فرمود: مگر نمی‌بینی كه كارگران هرگاه كارشان تمام شد مزد به آنها دهند. روزه دار همیشه در عبادت است. قال رسول ا… صلی الله علیه و اله و سلم الصائم فی عباده و ان كان علی فراشه مالم تصیب مسلماً(28) پیامبر اسلام ،
لینک های مرتبط :
دوشنبه 3 مرداد 1390 :: نویسنده : صفدر

دیداری تازه با قرآن (2)

قرآن

مقاله گذشته

ادبیات نوشتاری و گفتاری مرحوم علی صفایی حائری(عین- صاد) برای همه کسانی که با کتاب‌ها و سخنرانی‌های ایشان آشنایی و انس دارند ، همواره دلنشین و شورآفرین بوده و هست، اما برخی از تعابیر و نوشتارهای ایشان براستی حیرت‌آور و سرمست‌کننده است ، به تعبیری دیگر، کتاب‌های استاد را نمی‌شود نشست و خواند، بلکه باید بلند شد و قیام کرد. از این استاد فقید، بیش از 50 اثر به یادگار مانده است که نظام فکری منظم و استوار و ذهنیت آزادیش‌اندیش وی را به خوبی می‌نمایاند. از جمله نوشتارهای استاد ، آثاری است در زمینه تفسیر پاره ای از سوره‌های قرآن، با عنوان :« دیدارهای تازه با قرآن »؛ درباره این دیدارها، در متن پیش رو توسط استاد معرفی بیشتری صورت گرفته است.

آنچه خواهید خواند شماره دوم از این مجموعه است که عیناً از کتاب «رشد» اقتباس شده است.


 

واژه‏هاى قرآن

ما، در قرآن به كلمه‏هایى برخورد مى‏كنیم. این كلمه‏ها در زبان ما، در گفت‏وگوهاى روزمره‏ى ما هم جریان دارند و در نتیجه بحران شروع مى‏شود و گره‏هاى كور، سبز مى‏شوند، چون ما به برداشت‏هایى دست مى‏زنیم كه از عادت‏هاى ما مایه مى‏گیرند .

ما به هر كس كه ساده و جانماز آبكش بود، مؤمن مى‏گفتیم و به هر كس كه از ما كنار مى‏كشید و لب به جام ما نمى‏زد، متقى مى‏گفتیم و هر كس كه دست و دل باز مى‏شد، محسن مى‏گفتیم و هر كس كه رام مى‏گردید، صابر مى‏گفتیم و هر كس كه دهانش همراه تسبیحش باز و بسته مى‏شد، ذاكر و شاكر مى‏گفتیم.

ما به اینگونه با مؤمن و متقى و محسن و صابر و شاكر و ذاكر و عادت كرده بودیم و اكنون كه با قرآن و آن كلمه‏هاى دقیق و تیپ‏هاى مشخص 1 برخورد مى‏كنیم، باز همان‏ها را مطرح مى‏كنیم و همان‏ها را مى‏فهمیم و یا بهتر بگویم نفهمیده با آنها بازى مى‏كنیم و بر آنها ستم مى‏نماییم.

این ستم از آنجا شروع مى‏شود كه ما بدون رسیدن به معنى و مقصود، به كلمه‏ها و لفظها رسیده‏ایم و با الفاظ خالى انس گرفته‏ایم و آنها را در برخوردها به رخ یكدیگر كشیده‏ایم . اگر ما با حركت فكرى همراه مى‏شدیم و در خود مى‏جوشیدیم و مطلب‏ها و مفهوم‏ها را درك مى‏كردیم و آنگاه در به در، به دنبال كلمه‏ها مى‏گشتیم، در آن لحظه كه به یك كلمه مى‏رسیدیم، از آن بهره مى‏گرفتیم و همچون تشنه‏هاى به آب رسیده، كلمه‏ها را قطره قطره مى‏چشیدیم و جذب مى‏كردیم .



ادامه مطلب


نوع مطلب : چگونه ها...، 
برچسب ها : ما پیش از آنكه تشنه شده باشیم، نوشیده‏ایم و پیش از آنكه به اشتها آمده باشیم و با سؤال‏ها گلاویز شده باشیم، خود را تلنبار كرده‏ایم و پیش از آنكه به معناها دست یافته باشیم، به كلمه‏ها رسیده‏ایم و این است كه باد كرده‏ایم و با آنكه زیاد داریم، مریض و بى‏رمق هستیم و به امتلاء ذهنى و پرخورى فكرى دچار شده‏ایم . اسفناك اینكه، این بیمارى و این پرخورى، همه گیر شده و اسفناك‏تر اینكه، این بیمارى در ابتدا به عنوان یك افتخار و نشانه‏ى سلامتى و روشنفكرى هم قلمداد مى‏گردد، اما رفته رفته سنگینى و خستگى و ضعف ذهنى را به دنبال مى‏آورد و روشنفكر تلنبار شده را به بن بست مى‏رساند . قرآن كتابى بود كه پس از شكل گرفتن، رهبرى كردن را مى‏آموخت، كه رشد، رهبرى كردن استعدادهاى تكامل یافته است اینها با اینكه خیلى دارند، فقیر هستند، چون پیش از سؤال، به جواب‏ها رسیده‏اند و پیش از عطش، به آب . دواى اینها، همان طرح سئوال‏هاى بنیادى است كه بتواند به تفكرات آنها سازمان بدهد، تا بتوانند با تفكرات سازمان گرفته، به مطالعات خویش سر و سامانى بدهند و آن را هضم كنند و شیره‏كشى نمایند . هیچ چیز بى‏حاصل‏تر، از این مطالعات دستورى و كتاب خواندن‏هاى پیشنهادى نیست، كه پیش از طرح سئوال و جوشش پرسش‏ها، گریبان‏گیر تازه راه افتاده‏ها و نو مسلمان‏هاى شعار زده مى‏شود . كسانى كه مى‏خواهند دیگرى را به راهى و به تفكراتى و به مطالعاتى وادار كنند، ناچارند كه زودتر زمینه‏ها را فراهم سازند و تشنگى را در طرف بریزند و تنور را داغ كنند و سپس نان بچسبانند و مطالبى و كتاب‏هایى را در دسترس بگذارند . اینگونه، حرف‏ها و طرح‏ها زودتر جذب مى‏شوند و كلمه‏ها زودتر مفهوم مى‏شوند و در عمل شكل مى‏گیرند و در خارج پیاده مى‏گردند . خُسر قرآن خسر، رشد، تكامل، هم از آن كلمه‏هایى هستند كه بسته بندى شده به ما هدیه شده‏اند، بدون آنكه آنها را یافته باشیم، با آنها به بازى نشسته‏ایم . در برابر دیگران كه مى‏گویند براى چه آفریده شده‏ایم، خیلى پر طمطراق و شتاب‏زده مى‏گوییم براى تكامل و طرف بدون اینكه مفهومى از خودش، از استعدادهایش، از نقص‏ها و كمبودها و نیازهایش و از شكل گرفتن‏ها و به اوج رسیدن استعدادهایش، در نظر داشته باشد، زبانش بند مى‏آید و مبهوت نگاه مى‏كند . و اگر عصیان‏گرتر و طوفانى‏تر باشد، با خستگى مى‏پرسد، خوب اصلًا تكامل براى چه؟ چرا تكامل پیدا كنیم؟ من نمى‏خواهم به كمال برسم . این هر دو عكس العمل از آنجا مایه مى‏گیرند كه هنوز معناها را ندیده، به كلمه‏ها رسیده‏ایم و به جاى همپایى و همراهى، كلمه‏ها را به یكدیگر هدیه داده‏ایم و مطالب را بسته بندى شده براى هم، پرت كرده‏ایم . در حالى كه براى شناخت اینكه براى چه هستم، باید بدانم با چه چیزهایى هستم. از وسائلى كه در یك اطاق هست مى‏توان كشف كرد كه این اطاق براى چیست و براى چه آفریده شده. از استعدادها و نیروهاى انسان هم مى‏توان كشف كرد كه او براى چیست و براى چه آفریده شده است . براى من از سال‏هاى دور این سئوال كه براى چه هستم طرح شده بود و به جواب بسته بندى شده‏اش هم رسیده بودم و با شور و حال مى‏شنیدم براى تكامل، تا اینكه دوره‏ى نقادى و عصیان‏گرى شروع شد و حرف‏هاى سربسته به تحلیل رسیدند و در برابر سؤال‏ها، با حلم و تأنى، كار تحلیل آغاز گردید . در این دوره بود، كه به این نكته رسیدم كه انسان در یك مرحله خودش را كشف مى‏كند و در یك مرحله، این معدن را استخراج و تصفیه مى‏كند و در یك مرحله به استخراج شده‏ها و آهن‏هاى تصفیه شده، شكل مى‏دهد و آنها را به صورت ماشین‏ها و ابزارهاى گوناگون درمى‏آورد و به تكامل مى‏رساند. ولى مسأله در همین‏جا خلاصه نمى‏شود كه پس از شكل گرفتن و به تكامل رسیدن، نوبت رهبرى كردن و جهت دادن به ماشین‏هاى تكامل یافته، مى‏رسد . آه اینگونه بود، كه یافتم انسان براى مسأله‏اى بالاتر از شكل گرفتن و تكامل یافتن باید بكوشد، چون تنها این كافى نیست كه شكل بگیریم و در ابعاد وسیع ماده و معنا تكامل پیدا كنیم، زیرا با این تكامل یافتن، مسأله‏ى بن‏بست و عبث و پوچى زودتر پیش مى‏آید و عمیق‏تر، مطرح مى‏گردد . كسى كه بهترین ماشین را و شكل گرفته‏ترین وسیله‏ها را و تكامل یافته‏ترین مركب‏ها را با خود دارد مسأله‏ى بن‏بست و ترافیك و محدودیت‏ها را بیشتر احساس مى‏كند و عمیق‏تر مى‏فهمد . انسانى كه در دو بُعد ماده و اخلاق شكل گرفته و به تكامل رسیده، اما جهت ندارد و راه ندارد، به بن‏بست و عبث و پوچى عمیق‏ترى گرفتار خواهد شد و این بن‏بست و عبث و پوچى 2را دیگر نمى‏توان با عرفان شرق هم درمان كرد و با هیپى‏گرى مداوا نمود، چون این عرفان، خود یك نوع تكامل براى استعدادهاى عظیم‏تر انسان است كه پس از شكل گرفتن و تكامل یافتن، باید به دنبال راهى بزرگ‏تر براى حركت كردن و جهتى برتر براى دویدنش بود . قرآن كتابى بود كه به انسان، نه تكامل، كه رشد را هدیه مى‏داد. یَهْدى الى الرُّشْدِ براى این انسان مسأله‏ى جهت و صراط و مركب‏ها و رهبرى‏ها و روش حركت و منزل‏ها، مطرح مى‏شوند و تنها استعدادهاى تكامل یافته در دو بُعد ماده و اخلاق مسأله‏اى را حل نمى‏كنند . جشنواره قرآن بهترین كتاب زندگی آن لحظه‏اى كه انسان فكر و عقل و دلش را مثل ابزارها و ماشین‏هایش شكل بدهد، آیا آن روز این استعدادها شكل گرفته و به بن‏بست نشسته، بحران‏هاى بزرگترى را سبز نمى‏كنند ؟ انسان هنگامى آدم مى‏شود كه به استعدادهاى شكل گرفته‏اش جهت بدهد. براى این انسان، مكتبى، مكتب مى‏شود، كه جهت حركت و صراط و روش حركت او را به او یاد بدهد و بیاموزد، بدون آنكه او را مسخ كند و او را در راه بغلطاند و یا بغل بگیرد . با این دید بود كه آیه‏هاى اِلَیْهِ تُرْجَعُونَ 3، انَّ الى‏ََ رَبِّكَ الْمُنْتَهى‏ََ 4 و آیه‏هاى اهْدِنَا الصِّرََاطَ 5 وَ انَّكَ تَهْدى الى صِرََاطٍ مُسْتَقیمٍ6 و آیه‏هاى مربوط به معاد و اینكه بهشت منزل است، نه مقصد و جَنَّات الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا، 7 پیام‏هاى عظیمى همراه مى‏آوردند و نورهاى بزرگى بر سر راه مى‏ریختند . با این دید و پس از این حركت فكرى وقتى به دنبال جواب سؤال سابقم كه براى چه آفریده شده‏ام، قرآن را مى‏كاویدم، آیه‏هایى از قبیل، أَرادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَداً 8 و انّا سَمِعْنا قُرآناً عَجَباً یَهْدى الى الرُّشْد 9 و یا وَ لَقَدْ آتَیْنا ابْراهیمَ رُشدَه مِن قَبل 10و روحم را به گونه‏اى گرفتند كه تمام عصیانم به تسلیم رسید و یافتم كه چگونه انسان پس از تشهد به تسلیم مى‏رسد و یافتم كه این تسلیم از تمام عصیان‏هاى تاریخ عظیم‏تر است، كه در چنین تسلیمى، تمام عصیان‏ها شكل گرفته‏اند و جهت گرفته‏اند . این تسلیمى است كه عصیان‏ها در آن به زنجیر بسته‏اند و در راهند . قرآن كتابى بود كه به انسان، كه رشد را هدیه مى‏داد. یَهْدى الى الرُّشْدِ 11 قرآن كتابى بود كه پس از شكل گرفتن، رهبرى كردن استعدادهاى تكامل یافته است .،
لینک های مرتبط :


درباره وبلاگ

بسم الله الرحمن الرحیم


«إن هذا القرآن یهدی للتی هی أقوم و یبشرالمؤمنین الذین یعملون الصالحات أن لهم أجرا كبیرا»

مدیر وبلاگ : صفدر
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

                    
 
 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic